ERG testi, yani elektroretinogram, retinanın ışığa karşı oluşturduğu elektriksel yanıtı ölçen bir göz testidir. Retina; ışığı algılayan ve görme sürecini başlatan göz tabakasıdır. ERG sayesinde bu tabakanın ne kadar sağlıklı çalıştığı objektif olarak değerlendirilir. Bu test, özellikle retina hastalıklarının tanısında, hastalığın yaygın mı yoksa bölgesel mi olduğunu anlamada ve bazı durumlarda hastalığın takibinde önemli rol oynar.
ERG testi bir “göz numarası ölçümü” değildir. Bu test, gözlük ihtiyacını değil, retina hücrelerinin çalışmasını değerlendirir. Özellikle açıklanamayan görme azalması, gece görme güçlüğü, ışık hassasiyeti, kalıtsal retina hastalıkları şüphesi, bazı ilaçların retina üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi ve retina ile görme siniri sorunlarının birbirinden ayrılması gereken durumlarda kullanılabilir. Full-field ERG (tam-alan ERG) , retina genelinde yaygın işlev bozukluklarını göstermede; multifokal ERG, daha çok merkezi retina ve makuladaki (sarı nokta) bölgesel sorunları saptamada; pattern ERG ise özellikle merkezi retina ve ganglion hücre (retinanın en iç tabakası) fonksiyonunu incelemede değerlidir.
ERG Testi Nasıl Yapılır?
ERG testinde göze ışık uyaranları verilir ve retinanın buna verdiği elektriksel cevap özel elektrotlarla kaydedilir. Kayıt, göz çevresine veya kornea üzerine yerleştirilen uygun elektrotlarla yapılır. Testin türüne göre karanlık adaptasyonu, aydınlık adaptasyonu, flaş uyaranlar veya desen uyaranlar kullanılabilir. Full-field ERG’de tüm retina aynı anda uyarılır. Pattern ERG’de siyah-beyaz kareli veya çizgili bir desen kullanılır. Multifokal ERG’de ise genellikle çok sayıda altıgen şeklinde uyarı alanı ile merkezi retina haritalanır. mfERG’nin standart uygulamasında merkezi yaklaşık 30–40 derecelik alan içinde çok sayıda küçük bölgeden eşzamanlı kayıt alınır.
Test sırasında hastanın görevi genellikle sabit bakmaktır. Ağrılı bir işlem değildir; ancak kullanılan kontakt elektrot nedeniyle hafif batma, yabancı cisim hissi veya kısa süreli rahatsızlık olabilir. Bazı ERG uygulamalarında göz bebeğinin büyütülmesi gerekir. Bu nedenle test öncesinde hangi ERG türünün yapılacağı önemlidir; çünkü hazırlık aşaması buna göre değişir.
Full-Field ERG (Tam Alan ERG) Nedir?
Full-field ERG, Türkçesiyle Tam Alan ERG, bütün retinanın toplam elektriksel cevabını ölçer. Yani sadece sarı nokta bölgesini değil, retina dokusunun genel çalışmasını değerlendirir. Bu nedenle yaygın retina hastalıklarında en önemli testlerden biridir. Özellikle rod ve kon sistemi olarak bilinen gece görme ve gündüz-renk görme sistemlerinin ayrı ayrı değerlendirilmesine yardımcı olur. Standart full-field ERG protokolleri, retina genel fonksiyonunu incelemek için belirlenmiş alt testlerden oluşur.
Tam Alan ERG en çok şu durumlarda değer taşır:
kalıtsal retina hastalıkları, retinitis pigmentosa, yaygın fotoreseptör hasarı, bazı toksik ilaç etkileri, retina ile optik sinir hastalıklarının ayırıcı tanısı ve açıklanamayan görme kaybı. Bu testin en büyük gücü, retina genelinde fonksiyon kaybı olup olmadığını net biçimde göstermesidir. Ancak önemli bir sınırlaması vardır: Sadece küçük bir bölgedeki, özellikle makula merkezindeki hafif bozukluklar bazen full-field ERG’de normal görünebilir. Çünkü bu test bütün retinanın toplam yanıtını ölçer.
Kısacası Tam Alan ERG, “retinanın bütünü nasıl çalışıyor?” sorusunun cevabını verir. Bu nedenle retina hastalıkları içinde yaygın tutulum düşündüren tabloda temel testlerden biridir.
Pattern ERG Nedir?
Pattern ERG (PERG), retinanın özellikle makula ve retinal ganglion hücreleri ile ilişkili fonksiyonlarını değerlendiren bir testtir. Bu testte parlak flaş ışık yerine, genellikle siyah-beyaz desenlerin yer değiştirdiği özel bir görsel uyaran kullanılır. Bu desen aşağıdaki görselde görülmektedir. Bu nedenle Pattern ERG’nin sağlıklı kayıt verebilmesi için hastanın hedefe dikkatli bakması ve merkezi görmesinin yeterli olması gerekir.
Pattern ERG, Tam Alan ERG’den farklı olarak retina genelini değil, daha çok merkezi retina işlevini göstermektedir. Bu yüzden makula hastalıkları, ganglion hücre fonksiyon bozuklukları ve bazı seçilmiş nöro-oftalmolojik değerlendirmelerde (optik nevrit gibi) yararlı olabilir. Özellikle PERG, makula (sarı nokta) ve ganglion hücre fonksiyonunu ölçmeye odaklandığı için, retina genelinde yaygın bozukluk aranan durumlarda Tam Alan ERG’nin yerini tutmaz; iki test birbirinin alternatifi değil, farklı amaçlara hizmet eden tamamlayıcı incelemelerdir.
En sık karıştırılan nokta şudur: Pattern ERG, “her retina hastalığını gösteren genel bir test” değildir. Bu testin asıl değeri, merkezi görme ile ilişkili retinal yanıtları değerlendirmesidir. Yani görme merkezine yakın alanlardaki fonksiyonu anlamada önemlidir.
Multifokal ERG Nedir?
Multifokal ERG (mfERG), retinanın birçok küçük bölgesinden aynı anda kayıt alarak özellikle merkezi retina ve makula çevresinin fonksiyon haritasını çıkaran bir testtir. Standart uygulamada çok sayıda küçük altıgen uyarı kullanılır ve böylece retinanın farklı noktalarından ayrı ayrı yanıt elde edilir. Bu özellik, multifokal ERG’yi bölgesel retina hastalıklarında çok değerli hale getirir.
Multifokal ERG’nin en önemli avantajı, Tam Alan ERG’de gözden kaçabilecek lokal makula bozukluklarını gösterebilmesidir. Çünkü full-field ERG tüm retinanın toplam cevabını verdiği için küçük bir merkezi hasar toplam yanıt içinde gizlenebilir. mfERG ise merkezi ve çevresindeki birçok küçük alanı ayrı ayrı değerlendirir. Bu nedenle açıklanamayan merkezi görme azalması, bazı makula hastalıkları ve lokal retina fonksiyon kaybı şüphesinde oldukça yararlıdır.
Burada net bir ayrım yapmak gerekir: Multifokal ERG, retina genel fonksiyonunu değil, bölgesel fonksiyonu gösterir. Aşağıdaki görselde bir multifokal ERG test sonucu görülmektedir. Bu yüzden yaygın retina hastalıklarında tek başına yeterli değildir; çoğu zaman klinik muayene, OCT, fundus incelemesi ve gerekirse Tam Alan ERG ile birlikte değerlendirilir.
Tam Alan ERG, Pattern ERG ve Multifokal ERG Arasındaki Fark Nedir?
Bu üç test aynı başlık altında toplansa da aynı şeyi ölçmez:
Tam Alan ERG (Full-Field ERG):
Bütün retinanın toplam fonksiyonunu değerlendirir. Yaygın retina hastalıklarında temel testtir.
Pattern ERG:
Makula ve retinal ganglion hücre fonksiyonunu değerlendirir. Merkezi retinal işlev için kullanılır.
Multifokal ERG:
Retinanın çok sayıda küçük alanını ayrı ayrı inceler. Özellikle makula ve çevresindeki bölgesel bozuklukları göstermede etkilidir.
ERG Testi Kimlere Yapılır?
ERG testi en sık şu hastalarda istenir:
- Nedeni açıklanamayan görme azalması olanlar
- Gece görmesi bozulan hastalar
- Kalıtsal retina hastalığı şüphesi bulunanlar
- Makula (sarı nokta) işlevi hakkında ayrıntılı değerlendirme gerekenler
- Retina ile görme siniri kaynaklı sorunların ayrımı gereken olgular
- Retina üzerinde yan etki yapabilen bazı ilaçların takibine ihtiyaç duyulan hastalar
ERG Testi Sonucu Ne Anlama Gelir?
ERG sonucunda elde edilen dalgaların şekli, büyüklüğü ve zamanlaması değerlendirilir. Amaç, retina hücrelerinin normal yanıt verip vermediğini anlamaktır. Sonucun normal ya da anormal olması tek başına kesin tanı yerine geçmez; ancak tanıya giden yolda çok güçlü ve objektif bilgi sağlar. Özellikle retina kaynaklı bir işlev bozukluğunun varlığını ortaya koymada önemlidir.
Şunu net söylemek gerekir: ERG sonucu mutlaka hastanın muayenesi, OCT görüntüleri, göz dibi bulguları ve şikâyetleriyle birlikte yorumlanmalıdır. Çünkü elektrofizyolojik testler çok değerlidir; fakat en doğru sonuç, klinik değerlendirme ile birlikte elde edilir.
Özet
ERG testi, retinanın çalışmasını objektif olarak değerlendiren ileri bir göz incelemesidir. Tam Alan ERG, retina genel fonksiyonunu; Pattern ERG, merkezi retina ve ganglion hücre fonksiyonunu; Multifokal ERG ise makula ağırlıklı bölgesel retina fonksiyonunu gösterir. Bu nedenle her biri farklı klinik sorulara cevap verir ve doğru hastada kullanıldığında tanı sürecine ciddi katkı sağlar.
