Üst göz kapağının normalden aşağıda durmasına pitozis (göz kapak düşüklüğü) denir.
Bu durum yalnızca kozmetik bir sorun değildir; çoğu hastada görme alanını daraltır, okuma ve günlük yaşamı zorlaştırır ve alın kaslarını sürekli çalıştırdığı için baş ağrısına neden olur.
Göz Kapağı Normalde Nasıl Açık Durur?
Üst göz kapağını kaldıran ana yapı levator palpebrae superioris kasıdır. Bu kası aşağıdaki görselde görebilirsiniz.
Bu kasın çalışma mekanizması şu şekildedir:
Levator kası göz çukurunun (orbita) arka kısmından başlar
İleri yani öne doğru uzanarak ince bir tendon yapısına dönüşür → buna levator aponevrozu denir
Bu tendon göz kapağında bulunan sert destek dokusu olan tarsus adlı yapıya yapışır
Kas kasıldığında tarsusu yukarı çeker ve göz kapağı açılır
Bu kas 3. kranial sinir (okülomotor sinir) tarafından uyarılır.
Yani göz kapağının açık durabilmesi için üç yapı sağlam olmalıdır:
Sinir (3. sinir)
Kas (levator palpebrae superioris)
Kasın kapağa tutunduğu yer (aponevroz – tarsus bağlantısı)
Bu üç yapıdan herhangi birinde oluşan problem pitozise yol açar.
Göz Kapak Düşüklüğü Nasıl Ortaya Çıkar?
Kapak düşüklüğü şu mekanizmalardan biri ile ortaya çıkar:
Sinir uyarısı azalır → kas bu durumda çalışamaz
Kas zayıflar → kapağı kaldıramaz
Tendon gevşer veya yerinden ayrılır → kas çekse bile kapak kalkmaz, çünkü kuvveti aktaracağı yerden ayrılmıştır.
Kapak ağırlaşır → ağırlaşan yük nedeniyle aşağı sarkar
Bu nedenle pitozis tek tip bir duruma işaret eden bir sorun değildir; altta yatan sebebe göre farklı türleri vardır.
Pitozis Belirtileri
Hastalar çoğu zaman sadece “kapağım düştü” şikayetiyle gelmez.
Genellikle fark etmeden gelişen belirtiler olur:
Üstten görme alanının daralması
Okurken satır atlama
Televizyon izlerken başı geriye atma
Sürekli kaş kaldırma
Alın ve şakak ağrısı
Gün sonunda artan kapak düşüklüğü
Fotoğraflarda gözlerin eşit görünmemesi
Özellikle akşama doğru artan düşüklük kas hastalıklarını düşündürür.
Erişkinlerde Göz Kapak Düşüklüğü Nedenleri
1) Yaşa Bağlı (Aponevrotik / Senil) Pitozis — En sık neden
Yaş ilerledikçe levator kası sağlam kalır ancak kasa ait tendon (levator aponevroz) gevşer ve tarsustan yapışık olduğu yerden ayrılır.
Bu durumda:
Kas çalışır → ama kapağı yukarı doğru kaldıramaz. Özellikleri:
En sık görülen pitozis tipidir
Yavaş ilerler
Genellikle iki taraflıdır
Yaşlılarda görülür
Ameliyatla başarı oranı yüksektir
2) Nörojenik (Sinir Kaynaklı) Pitozis
Levator kasını uyaran 3. sinir çalışmazsa kapak ani olarak düşer.
Olası nedenler:
Diyabetik sinir hasarı
Beyin damar tıkanıklığı
Anevrizma
Horner sendromu
- 3. sinir felci
Özelliği:
Ani başlayan pitozis kafa içi sorunların var olma ihtimalinden dolayı mutlaka araştırılmalıdır.
3) Miyojenik (Kas Kaynaklı) Pitozis
Levator kasınının kendisi herhangi bir nedene bağlı olarak zayıftır.
En önemli örnek: Miyastenia Gravis
Tipik özellikleri:
Gün içinde akşama doğru pitozis şiddetlenir.
Dinlenince düzelir
Çift görme eşlik edebilir
Bu hastaların tanısı çok önemlidir, öncelikle nörolojik tedavi gerekir.
4) Travmatik Pitozis
Kaza veya ameliyat sonrası göz kapağında oluşan hasarlar sonrasında ortaya çıkar:
Levator kası travmalar ile kopabilir
Aponevroz yapıştığı tarsus dokusundan ayrılabilir.
3. sinir zedelenebilir
Tedavi hasarın yerine göre planlanır.
5) Mekanik Pitozis
Kapak ağırlaşır ve aşağı iner:
Kapak tümörleri
Göz kapağında ödem
İleri derecede deri sarkması
Burada problem kas değil göz kapağında ortaya çıkan ağırlığa bağlı olarak kapağın düşmesidir.
Pitozis Tanısı Nasıl Konulur?
Göz kapağı düşüklüğü tanısı yalnızca fotoğrafa bakılarak konulmaz. Detaylı kapak muayenesi gerekir.
Muayenede değerlendirilenler:
Kapak yüksekliği (göz kapak kenarı ile göz bebeği arasındaki mesafe)
Levator kasının fonksiyonu
Kaş kompansasyonu yani göz kapağının kalkması için kişinin kaşını yukarı doğru kaldırması
Pupilla yani göz bebeğinin pitozise bağlı olarak tamamen kapanması
Göz hareketlerinin etkilenip etkilenmediği
Gün içi pitozis şiddetinde değişim olup olmadığı
Gerekirse:
Görme alanı testi
Nörolojik değerlendirme
Kan testleri (Miyastenia Gravis için)
Göz Kapak Düşüklüğü Tedavisi
Göz kapağı düşüklüğünün kalıcı tedavisi çoğu hastada cerrahidir. Ama yapılacak ameliyat tipi pitozisin nedenine bağlı olarak değişmektedir.
Ameliyatın amacı:
Görme alanını açmak
Göz kapakları arasındaki simetriyi sağlamak
Doğal kapak kıvrımı oluşturmak
Pitozis Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Erişkinlerde görülen göz kapağı düşüklüğü en sık olarak senil pitozis türündedir. Yani levator aponevrozunun tarsusa bağlandığı bölgeden ayrılması sonucunda ortaya çıkan pitozislerdir. Bu tip pitozislerde lavator kasının güçlendirilmesi hedeflenmektedir. Ameliyat seçimi kas gücüne göre belirlenir.
Levator Katlama (Plication)
Kas çalışıyor ama gevşemiştir.
Tendon kısaltılır ve yeniden gergin hale getirilir.
Genellikle:
Hafif ve orta pitozis
Yaşa bağlı pitozis
Levator Rezeksiyonu
Kasın bir bölümü kısaltılır.
Daha güçlü kaldırma sağlar.
Kullanım alanı:
Orta – ileri pitozis
Kas fonksiyonu yeterliyse yapılır.
Frontal Askı Ameliyatı
Kas çok zayıfsa tarsus ile alın kası arasında bağlantı oluşturularak alın kasındaki kaldırma gücünün göz kapağına aktarılması hedeflenir.
Daha çok doğuştan pitozislerde uygulanır.
Pitozis Ameliyatı Riskli Midir?
Pitozis ameliyatı, uygun şartlarda ve doğru planlama ile güvenle uygulanabilen bir cerrahi işlemdir. Ameliyatın güvenliği; cerrahi yaklaşımın doğru seçilmesine ve ameliyat sonrası sürecin dikkatle yönetilmesine bağlıdır.
Ameliyat Sonrası Süreç
İlk hafta göz kapağında şişlik normaldir
2–3 haftada günlük hayata dönülür
Nihai sonuç 1–3 ayda oluşur
Geçici göz kuruluğu kuruluk ortaya çıkabilir.
Ne Zaman Acile Başvurmalıdır?
Göz kapak düşüklüğü ile ilgili aşağıdaki durumlar önemlidir ve acil müdahale edilmelidir.
Ani başlayan pitozis
Çift görme
Göz bebeğinde küçülme
Şiddetli baş ağrısı
Bunlar nörolojik bir hastalık belirtisi olabilir.
Sonuç
Pitozis çoğu zaman yaşa bağlı tendon gevşemesinden kaynaklansa da bazı durumlarda sinir (nörejenik) veya kas hastalığının (miyojenik) belirtisi olabilir.
Bu nedenle yalnızca estetik bir sorun olarak değerlendirilmemeli, neden belirlenerek tedavi planlanmalıdır.
Doğru tanı sonrası yapılan pitozis ameliyatı, hem görmeyi hem de yüz ifadesini belirgin şekilde düzeltir.
