Görme kalitesi, çoğu zaman ancak bozulmaya başlayınca kıymetini hissettiren bir konfor alanıdır. Yazılar netliğini kaybediyor, ışıklar gece daha rahatsız edici hale geliyor, renkler sanki solmuş gibi görünüyor… Bu şikâyetlerin en sık nedenlerinden biri katarakttır.
Katarakt Nedir?
Katarakt, gözümüzün içinde bulunan doğal merceğin (lens) saydamlığını yitirmesidir. Lens, ışığın göze girişinden sonra onu kırıp retina üzerine odaklayan kritik bir yapıdır. Lensin saydamlığı bozulduğunda ışık “dağılır”; lensin ışık geçirgenliği azalır, görüntü netliğini kaybeder ve kişi çoğu zaman bunu “cam buğulanmış gibi” tarif eder.
Bu sayfada kataraktı genel hatlarıyla ele alacağız: katarakt nasıl oluşur, nedenleri nelerdir, hangi tipleri vardır, belirtileri nasıl fark edilir ve tedavide genel yaklaşım nedir?
Katarakt Nasıl Oluşur?
Doğuştan gözümüzün iç kısmında bulunan doğal lens; su ve özel proteinlerden oluşan, normalde tamamen saydam bir dokudur. Zamanla (özellikle yaşla birlikte) lens proteinlerinin düzeni bozulur. Bu bozulma sonucunda, ışığın lensten geçerken düzgün ilerlemesinde sorunlar ortaya çıkar; ışık saçılır ve retina üzerine keskin bir görüntü yerine “dağınık” bir görüntü düşer. Sonuç: bulanık görme, kontrast kaybı, ışık hassasiyeti gibi şikâyetler ortaya çıkar.
Katarakt çoğu kişide yavaş ilerler. Bu yüzden, bazı hastalar değişimi fark etmeden uzun süre idare edebilir; bazen de “gözlük numaram değişti” diye düşünerek doktora başvurma gecikebilir.
Katarakt Kimlerde Daha Sık Görülür? Risk Faktörleri
Katarakt her yaşta görülebilse de en sık yaşla ilişkili olarak karşımıza çıkar. Hatta ileri yaş grubunda katarakt görülme oranı oldukça yüksektir; 80 yaş üzerindeki kişilerde kataraktın çok sık görüldüğü bilgisi, klinik gözlemlerle de örtüşür.
Katarakt riskini artırabilen başlıca etkenler şunlardır:
İleri yaş
Aile öyküsü / genetik yatkınlık
Diyabet (şeker hastalığı)
Sigara kullanımı
Uzun süre kontrolsüz steroid (kortizon) kullanımı
Göz veya kafa travmaları
Daha önce bazı göz ameliyatları geçirmiş olmak
Radyasyon tedavisi öyküsü
Uzun süre yoğun güneş/UV maruziyeti (korumasız çalışma)
Bazı ilaç grupları (özellikle uzun süreli kullanımda)
Bu faktörler olduğunda “katarakt kesin olur” demek değildir; ancak daha erken başlamasına veya daha hızlı ilerlemesine zemin hazırlayabilir.
Katarakt Tipleri Nelerdir?
“Katarakt” tek bir tablo değildir; lensin hangi bölümünde başladığına göre farklı kataraktın tipleri vardır. Kataraktın farklı tiplerinde şikâyetlerin biçimi ve ilerleme hızı genellikle farklıdır:
1. Nükleer Katarakt
Lensin merkezinde gelişir. Genellikle yavaş ilerler ve genellikle ileri yaşa bağlı olarak ortaya çıkar. İleri yaşlarda kişiler yakını bulanık görürler. Eğer ileri yaştaki bir kişi yakın görmesinin son zamanlarda daha iyi olduğunu ifade ediyorsa bu o kişide nükleer katarakt olduğunu gösterebilir. Lensin merkezinde düzenlik bir yoğunluk artışı şeklinde ortaya çıkan bu tip kataraktta lensin kırıcılığı artabilir, kişi miyop hale gelebilir ve bu da yakını eskiye göre daha iyi gördüğünü ifade etmesine neden olabilir. Ancak uzak görme daha da bozulmuştur. Yakını daha iyi gördüğünü ifade etse de kontrast azalmasından dolayı aslında netlik de bozulmuştur.
2. Kortikal Katarakt
Lensin merkezinde değil çevresel kısımlarından başlar. Çevresel kısımlarından başladığı için görme netliğini başlangıçta etkilemez ama özellikle ışığın saçılması daha belirgin olabilir; özellikle parlak ışıkta rahatsızlık ve kontrast kaybı hissedilebilir.
3. Posterior Subkapsüler Katarakt (Arka kapsül altı)
Lensin arka bölümüne yakın yerleşir ve genellikle arka kısımda merkezi bölümde ortaya çıkar. Sıklıkla kamaşma, gece görüşünde bozulma ve okuma zorluğu daha erken ön plana çıkar. Bazı durumlarda daha hızlı ilerleyebilir.
4. Doğumsal (Konjenital) ve Travmatik Katarakt
Nadir de olsa bebeklik döneminde görülebilir veya travma sonrası oluşabilir. Konjenital katarakt birçok metabolik hastalığa bağlı olarak da ortaya çıkabilir.
Katarakt Belirtileri Nelerdir?
Kataraktın en önemli özelliği, çoğunlukla ağrısız ve sinsi ilerlemesidir. En sık belirtiler:
Bulanık görme
Işığa hassasiyet / kamaşma
Işıkların etrafında hale görme (özellikle gece farlarda rahatsızlık)
Gözlük numarasında hızlı değişim (bazen miyopiye kayma)
Çift görme
Okuma için daha güçlü ışık ihtiyacı
Gece görmenin bozulması
Renklerin soluklaşması, kontrast kaybı
Bu belirtiler başka göz hastalıklarında da görülebilir. Bu yüzden “katarakt var mı?” sorusunun net yanıtı, muayene ile konur. Katarakt belirtilerini daha detaylı öğrenmek için Katarakt Belirtileri sayfamıza göz atabilirsiniz.
Katarakt Tanısı Nasıl Konur?
Katarakt tanısı çoğu zaman göz muayenesiyle kolayca anlaşılır. Göz bebeği bazen damla ile büyütülerek lens daha ayrıntılı değerlendirilir. Hatta çoğu kez gözbebeği damla ile büyütülmeden de anlaşılabilmektedir.
Muayenede amaç sadece “katarakt var/yok” demek değildir; aynı zamanda katarakt dışında görmeyi etkileyebilecek retina, kornea veya göz siniri problemlerini de dışlamaktır. Bu çok önemlidir çünkü katarakt dışında gözden kaçan başka sorunlar da var ise katarakt ameliyatından sonra kişinin bazı görme sorunları devam edebilir. Bu nedenle kapsamlı bir göz muayenesi zorunludur.
Kataraktın Geç Ortaya Çıkması İçin Neler Yapılabilir?
Yaşa bağlı kataraktı tamamen “engellemek” her zaman mümkün olmayabilir; ama bazı adımlar kataraktın daha erken gelişmesine katkı sağlayan faktörleri azaltabilir:
UV korumalı güneş gözlüğü kullanmak (özellikle dış ortamda uzun süre çalışanlarda)
Sigara kullanmamak
Diyabet varsa kan şekerini iyi yönetmek
Steroid içeren ilaçları hekim kontrolü olmadan uzun süre kullanmamak
Düzenli göz muayenesi ile erken değişiklikleri takip etmek
Bu öneriler “kataraktı kesin önler” değil; riski azaltmaya ve süreci daha sağlıklı yönetmeye yardımcı olur.
Katarakt Tedavisi Nasıl Yapılır?
Kataraktın kesin tedavisi, saydamlığını kaybeden doğal lensin çıkarılıp yerine yapay göz içi mercek yerleştirilmesidir. Katarakt hafif düzeydeyse bir süre takip edilebilir; ancak zamanla ilerleyip günlük yaşamı etkilemeye başladığında cerrahi gündeme gelir.
Toplumda sık sorulan bir konu da “katarakt tekrarlar mı?” meselesidir. Katarakt ameliyatından sonra katarakt aynı şekilde geri gelmez; ancak lensin yerleştirildiği kapsül yapıda zamanla matlaşma gelişebilir. Bu durum genellikle poliklinik şartlarında kısa bir lazer işlemiyle çözülebilir.
Katarakt ameliyatının nasıl yapıldığını, göz içi lens seçeneklerini ve ameliyat sonrası iyileşme sürecini ayrıntılı okumak için Katarakt Ameliyatı sayfamıza geçebilirsiniz. Katarakt ameliyatı sonrası iyileşme süreci, damla kullanımı ve dikkat edilmesi gerekenler için Katarakt Ameliyatı Sonrası sayfamıza geçebilirsiniz.
Ne Zaman Göz Doktoruna Başvurmalı?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa muayeneyi ertelememek gerekir:
Görmede belirgin azalma
Gece araç kullanırken belirgin zorlanma
Işık-kamaşma şikâyetinin artması
Gözlük numarasının sık değişmesi
Tek gözde belirgin bulanıklık/çift görme
Erken değerlendirme, hem kataraktın seviyesini hem de eşlik eden başka bir göz problemi olup olmadığını netleştirir.
Katarakt Ameliyatı ve İlgili Bilgiler
Katarakt ve tedavi süreci hakkında daha fazla bilgi almak için aşağıdaki yazıları inceleyebilirsiniz:
Katarakt tedavisi ve ameliyat süreci hakkında detaylı bilgi için
👉 Katarakt Ameliyatı hizmet sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Katarakt Hakkında Sık Sorulan Sorular
Katarakt nedir?
Katarakt, göz içindeki doğal merceğin saydamlığını kaybetmesidir ve görmeyi bulanıklaştırır.
Katarakt en sık neden olur?
En sık yaşa bağlı değişimlerle oluşur, diyabet, sigara, UV maruziyeti ve uzun süreli steroid kullanımı riski artırır.
Katarakt belirtileri nelerdir?
Bulanık görme, kamaşma, gece görüş bozulması, ışıkların etrafında hale görme ve kontrast kaybı sık belirtilerdir.
Katarakt ağrı yapar mı?
Katarakt çoğu zaman ağrısızdır, ağrı varsa başka bir göz sorunu da araştırılmalıdır.
Katarakt tipleri nelerdir?
Nükleer, kortikal ve arka kapsül altı katarakt en sık görülen tiplerdir.
Katarakt gözlük numarasını değiştirir mi?
Katarakt kırma gücünü etkileyebilir ve numarada sık değişim hissi oluşturabilir.
Katarakt kendiliğinden geçer mi?
Katarakt kendiliğinden gerilemez, ilerleyebilir ve takip gerektirir.
Katarakt tedavisi nasıl yapılır?
Kesin tedavi cerrahidir, saydamlığını kaybeden lens çıkarılır ve yerine göz içi mercek yerleştirilir.
