Göz sulanması, tıbbi adıyla epifora, gözyaşının göz yüzeyinde normalden fazla birikmesi ve dışarı taşması durumudur. Göz sulanmasına neden olabilen temel olarak iki ana mekanizma vardır: gözün fazla gözyaşı üretmesi veya üretilen gözyaşının gözyaşı kanallarından yeterince boşalamaması. Yani sulanma her zaman “çok gözyaşı üretmek” anlamına gelmez; bazen asıl sorun, gözyaşının burna doğru düzgün bir şekilde akamamasıdır.
Normal şartlarda gözyaşı, göz yüzeyini nemlendirir, korur ve sonra gözün iç köşesindeki küçük açıklıklardan (punktum) gözyaşı yollarına geçerek buruna boşalır. Bu sistemin herhangi bir yerinde bozulma olduğunda göz sulanması ortaya çıkar. Bu nedenle göz sulanmasını değerlendirirken yalnızca göz yüzeyine değil, göz kapağına, gözyaşı deliklerine ve gözyaşı kanallarına da bakmak gerekir.
Göz Sulanması Neden Olur?
Göz sulanmasının nedenleri genel olarak iki gruba ayrılır:
1. Fazla gözyaşı üretimi
2. Gözyaşı drenaj sisteminde bozulma
Fazla gözyaşı üretimi çoğu zaman gözün tahriş olmasına bağlıdır. Göz yüzeyi rahatsız olduğunda göz, kendini korumak için refleks olarak daha fazla gözyaşı üretir. Bu durum kuru gözde de görülür. Kuru göz hastalarında göz yüzeyi stabil değildir; bunun sonucunda göz, paradoksal şekilde sulanabilir. Ayrıca alerji, konjonktivit, kirpiklerin göze sürtmesi, yabancı cisim, kornea irritasyonu ve enfeksiyonlar da sulanmaya yol açabilmektedir.
İkinci grup neden ise gözyaşının boşalamamasıdır. Gözyaşı deliklerinin dar olması, kapak yapısının bozulması, göz kapağının içe ya da dışa dönmesi, gözyaşı kanalının daralması veya tamamen tıkanması bu gruba girer. Özellikle yetişkinlerde kalıcı sulanmanın önemli nedenlerinden biri gözyaşı kanal darlığı veya tıkanıklığıdır.
Göz Sulanmasının En Sık Nedenleri Nelerdir?
Günlük pratikte en sık karşılaşılan nedenler şunlardır:
Kuru göz ve buna bağlı refleks sulanma
Göz kapağı problemleri
Gözyaşı kanal darlığı veya tıkanıklığı
Göz yüzeyinde yabancı cisim veya irritasyon
Bebeklerde doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığı
Bu liste önemlidir çünkü sulanmanın tedavisi nedene göre tamamen değişir. Kuru göze bağlı sulanma ile gözyaşı kanalı tıkanıklığı aynı şekilde tedavi edilmez. Birinde göz yüzeyini düzeltmek gerekir, diğerinde ise drenaj sistemini açmak gerekir.
Göz Sulanması Her Zaman Basit Bir Sorun mudur?
Hayır. Göz sulanması bazen basit ve geçici bir durumdur, bazen de altta yatan önemli bir göz hastalığının belirtisidir. Örneğin rüzgâr, soğuk hava veya kısa süreli bir irritasyon geçici sulanma yapabilir. Ancak sürekli, tek taraflı, akıntılı, kızarık veya ağrılı sulanma daha dikkatli değerlendirilmelidir. Özellikle görmede azalma, belirgin kızarıklık, ışık hassasiyeti veya şiddetli ağrı eşlik ediyorsa kornea hastalıkları, enfeksiyonlar ve ciddi yüzey problemleri dışlanmalıdır.
Göz Sulanması ile İlişkili Başka Hangi Bulgular Olabilir?
Göz sulanması bazen tek başına görülür, bazen de başka belirtilerle birlikte olur. En sık eşlik eden bulgular şunlardır:
Gözyaşının yanaktan akması
Gözde batma veya yanma
Bulanık görme
Göz kapağında yapışma ya da çapaklanma
Gözde kızarıklık
Işığa hassasiyet
Özellikle dış ortamda sulanmanın artması
Bu belirtiler, altta yatan nedene göre değişir. Örneğin çapaklanma daha çok kanal tıkanıklığı veya enfeksiyonla birlikte görülürken; batma ve dalgalanan görme kuru göz lehine olabilir.
Bebeklerde Göz Sulanması Neden Olur?
Bebeklerde sürekli göz sulanmasının en sık nedeni doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığıdır. Bu durumda gözyaşı üretilir ancak buruna doğru yeterince akamaz. Sonuç olarak bebeğin gözü sürekli sulanır, zaman zaman çapaklanır ve özellikle uykudan sonra kirpik diplerinde birikme görülebilir. Bebek ve çocuklarda sürekli göz sulanmanın en sık nedeni doğumsal gözyaşı kanal tıkanıklığıdır.
Bu bebeklerde gözün kendisi çoğu zaman normaldir; sorun gözyaşının boşaltım yolundadır. Bu nedenle aileler sıklıkla “bebeğimin gözü hep yaşarıyor” ya da “bir gözü sürekli çapaklanıyor” diye tarif eder. Tıkanıklık tek gözde de olabilir, iki gözde de olabilir. Yenidoğanlarda bu durum sık görülür ve çoğu bebekte zaman içinde kendiliğinden düzelir. Ancak ilk 12 ay içinde kendiliğinden düzelmemişse bu durumda “probing” adı verilen bir cerrahi müdahale yapılması gerekmektedir.
Bebeklerde Göz Sulanmasında Evde Neler Yapılabilir?
Bebeklerde evde en sık önerilen yaklaşım, göz çevresini temiz tutmak ve doktor önerdiyse gözyaşı kesesi masajı uygulamaktır. Burnun iç köşesinde yukarıdan aşağıya doğru uygun teknikle yapılan masaj bazı bebeklerde tıkanıklığın açılmasında yardımcı olabilir. Ayrıca biriken akıntı, temiz suyla ya da önerilen şekilde nazikçe temizlenebilir.
Bununla birlikte sarı-yeşil akıntı, belirgin kızarıklık veya göz çevresinde şişlik varsa bir göz doktoru tarafından değerlendirilmesi gerekir. Çünkü nadiren gözyaşı kesesi iltihabı gelişebilir.
Yetişkinlerde Göz Sulanması Neden Olur?
Yetişkinlerde göz sulanmasının nedenleri sayıca bebeklerden daha fazladır. En sık nedenlerden biri gözyaşı kanalının daralması veya tıkanmasıdır. Özellikle yaşla birlikte kanal sistemi daralabilir.
Bunun dışında kuru göz, alerji, blefarit, konjonktivit, kornea irritasyonu, kirpik anormallikleri ve kapak pozisyon bozuklukları da sık görülür. Kısacası yetişkinde göz sulanması değerlendirilirken hem gözyaşı üretimi hem de drenaj birlikte düşünülmelidir.
Kuru Göz Rahatsızlığında Göz Neden Sulanır?
Bu konu hastaların en çok şaşırdığı noktalardan biridir. Kuru gözde göz yüzeyi yeterince sağlıklı ve dengeli bir gözyaşı tabakasına sahip değildir. Göz bunu bir irritasyon olarak algılar ve refleks olarak daha fazla gözyaşı üretir. Ancak bu gözyaşı kaliteli değildir; göz yüzeyini kalıcı olarak düzeltemez ve sulanma sürer.
Bu nedenle “gözüm çok sulanıyor, demek ki kuruluk yok” düşüncesi yanlıştır. Tam tersine, bazı kuru göz hastalarında sulanma başlıca yakınmadır. Tedavide amaç fazla gözyaşını durdurmak değil, göz yüzeyindeki dengesizliği düzeltmektir.
Göz Sulanması Nedeni Nasıl Teşhis Edilir?
Göz sulanmasının değerlendirilmesinde ayrıntılı muayene gerekir. Doktor öncelikle sulanmanın tek gözde mi çift gözde mi olduğunu, sürekli mi aralıklı mı olduğunu, çapaklanma veya ağrı eşlik edip etmediğini sorgular. Ardından göz yüzeyi, kapak kenarı, kirpik yapısı, gözyaşı delikleri ve gözyaşı kanalları değerlendirilir.
Bazı hastalarda gözyaşı kanalı yıkama testleri, boya testleri veya ayrıntılı gözyaşı yolu değerlendirmeleri yapılır. Ama temel amaç her zaman şudur: sorun fazla üretim mi, kötü kalite gözyaşı mı, yoksa boşaltım sistemi tıkanıklığı mı?
Göz Sulanmasının Tedavisi Nasıl Yapılır?
Göz sulanmasının tedavisi nedene göre yapılır. Tek bir göz sulanması tedavisi yoktur. Kuru göz varsa suni gözyaşı, kapak bakımı ve gerekirse ek kuru göz tedavileri uygulanır. Alerjik neden varsa alerji tedavisi planlanır. Blefarit varsa kapak temizliği ve kapak kenarı tedavisi yapılır. Kanal tıkanıklığı varsa gözyaşı yollarına yönelik girişimler gerekir.
Bu nedenle sulanmayı yalnızca “göz damlası ile geçecek bir durum” gibi düşünmek doğru değildir. Örneğin mekanik kanal tıkanıklığında damla sorunu çözmez; drenaj yolunun açılması gerekir. Aynı şekilde kuru göze bağlı sulanmada da kanal açmak değil, yüzeyi tedavi etmek gerekir.
Göz Sulanmasında İlaç Tedavisi Ne Zaman Gerekir?
İlaç tedavisi, altta yatan neden ilaca yanıt verecek bir durumsa uygulanır. Örneğin alerjik konjonktivitte antialerjik damlalar, enfeksiyonda uygun antibiyotik tedavileri, kuru gözde suni gözyaşı ve yüzey tedavileri gerekir. Bu hastalarda ilaç, sulanmanın kendisini değil, sulanmaya yol açan nedeni düzeltir.
Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığında Tedavi Nedir?
Bebeklerde ilk yaklaşım çoğunlukla izlem ve masajdır. Kanal açılmıyorsa “probing” adı verilen gözyaşı kanalının sondalanması işlemi gerekebilir. 1 yaş öncesinde genellikle masajın önerilirken, 1 yaş sonrası kendiliğinden iyileşmeyen olgularda “probing-sondalama” gerekebilmektedir.
Yetişkinlerde ise tıkanıklığın yeri ve derecesine göre tedavi değişir. Bazı darlıklarda basit girişimler yeterliyken, tam tıkanıklıkta cerrahi gerekebilir. Yetişkinlerde gözyaşı yolu cerrahisinin temel amacı, gözyaşının yeniden buruna doğru akmasını sağlamaktır.
Göz Sulanması İçin Evde Neler Yapılabilir?
Evde uygulanabilecek yaklaşım yine nedene göre değişir. Eğer göz sulanması kuru göz veya çevresel irritasyonla ilişkiliyse, ekran süresini düzenlemek, gözleri ovuşturmamak, uygun suni gözyaşı kullanmak ve göz kapağı hijyenine dikkat etmek faydalı olabilir. Eğer sulanmaya çapaklanma ve kapak kenarı yağlanması eşlik ediyorsa kapak temizliği önemlidir.
Bebeklerde ise göz çevresini temiz tutmak ve önerilen şekilde masaj yapmak temel ev içi yaklaşımdır. Ancak belirgin kızarıklık, ateş, şişlik veya sarı akıntı varsa doktor muayenesi gerekir.
Göz Sulanmasında Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda göz doktoru değerlendirmesi gerekir:
Sulanmanın uzun sürmesi
Tek gözde sürekli sulanma
Görmede azalma
Şiddetli kızarıklık veya ağrı
Işık hassasiyeti
Sık tekrarlayan akıntı
Bebekte belirgin şişlik, kızarıklık veya irinli akıntı
Özellikle sulanmaya ağrı ve görme bulanıklığı eşlik ediyorsa, kornea ve enfeksiyon açısından hızlı değerlendirme önemlidir.
Özet
Göz sulanması, gözyaşının fazla üretilmesi ya da yeterince boşalamaması sonucu ortaya çıkar. Bebeklerde en sık neden doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığıdır; yetişkinlerde ise hem göz yüzeyi hastalıkları hem de gözyaşı kanalı darlıkları önemli yer tutar. Sulanmanın doğru tedavisi, sorunun gerçek nedenini bulmakla mümkündür.
Bu nedenle göz sulanmasını tek başına basit bir yakınma olarak görmek doğru değildir. Özellikle sürekli, tek taraflı, çapaklı ya da ağrılı sulanma mutlaka değerlendirilmelidir. Erken ve doğru tanı ile hem gereksiz tedavilerden kaçınılır hem de altta yatan sorun hedefe yönelik şekilde tedavi edilir.
