Göz Kuruluğu Nedir?

Göz kuruluğu, göz yüzeyinin yeterli ve kaliteli gözyaşı ile korunamaması sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Göz Kuruluğu yalnızca basit bir nem eksikliği değildir; göz yüzeyini etkileyen kronik ve iltihabi bir durumdur.

Uluslararası Gözyaşı Film ve Oküler Yüzey Derneği’nin tanımına göre göz kuruluğu; gözyaşı dengesinin bozulması, göz yüzeyinde hasar ve iltihap ile karakterizedir.

Normalde gözyaşı üç tabakadan oluşur:

• Yağ tabakası

• Su tabakası

• Mukus tabakası

Bu tabakalardan birindeki bozulma göz kuruluğuna yol açabilir.

Göz Kuruluğu Belirtileri Nelerdir?

Göz kuruluğu olan kişiler genellikle şu şikâyetleri tarif eder:

• Yanma ve batma hissi

• Gözde kum varmış gibi his

• Kızarıklık

• Bulanık görme

• Işığa hassasiyet

• Uzun süre ekrana bakınca artan rahatsızlık

İlginç şekilde bazı hastalarda aşırı sulanma görülebilir. Bu durum “refleks gözyaşı”dır ve kaliteli bir gözyaşı olmadığı için göz yüzeyi korunamaz.

Göz Kuruluğu Neden Olur?

Göz kuruluğu sorunu sadece tek bir faktöre bağlı olarak ortaya çıkan bir sorun değildir. Genellikle birden fazla mekanizma birlikte rol oynar.

1️⃣ Gözyaşı Üretiminin Azalması

Yaş ilerledikçe gözyaşı üretimi azalır. Özellikle 40 yaş sonrası daha sık görülür.

Ayrıca:

• Menopoz

• Romatizmal hastalıklar (örneğin Sjögren sendromu)

• Bazı ilaçlar (antidepresanlar, antihistaminikler)

gözyaşı üretimini azaltabilir.

---

2️⃣ Gözyaşının Hızlı Buharlaşması

En sık nedenlerden biridir.

Sebep genellikle meibomian bez disfonksiyonudur. Bu bezler gözyaşının yağ tabakasını üretir. Yağ tabakası bozulduğunda gözyaşı hızla buharlaşır.

Ayrıca:

• Uzun süre bilgisayar kullanımı

• Klima ve rüzgâr

• Kontakt lens kullanımı

gözyaşı buharlaşmasını artırır.

---

3️⃣ Ekran Kullanımı ve Dijital Göz Yorgunluğu

Bilgisayar veya telefon kullanırken göz kırpma sayısı azalır. Bu durum gözyaşının göz yüzeyine eşit dağılmasını engeller.

Bu nedenle ofis çalışanlarında göz kuruluğu çok daha sık görülür.

---

4️⃣ Sistemik Hastalıklar ve Tiroid Problemleri

Tiroid hastalıkları, diyabet ve bazı otoimmün hastalıklar göz kuruluğunu artırabilir.

Göz Kuruluğu Kalıcı mıdır?

Göz kuruluğu çoğu zaman kronik bir durumdur. Ancak doğru tedavi ve düzenli takip ile kontrol altına alınabilir.

Amaç göz kuruluğu hastalığını tamamen yok etmek değil, göz yüzeyini sağlıklı tutmaktır.

Göz Kuruluğu Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı için:

• Göz yüzeyinin muayenesi

• Gözyaşı miktarının ölçülmesi (Schirmer testi)

• Gözyaşı kırılma zamanı testi

• Boya testleri

yapılabilir.

Bu testler gözyaşının hem miktarını hem kalitesini değerlendirmeye yardımcı olur.

Göz Kuruluğu Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, altta yatan nedene göre planlanır.

🔹 Yapay Gözyaşı Damlası

En sık kullanılan tedavidir. Koruyucu içermeyen damlalar uzun süreli kullanım için daha uygundur.

---

🔹 Sıcak Kompres ve Kapak Hijyeni

Meibomian bez disfonksiyonunda etkilidir. Günlük sıcak uygulama bezlerin açılmasını sağlar.

---

🔹 Omega-3 Desteği

Bazı çalışmalarda gözyaşı kalitesini artırabileceği gösterilmiştir.

---

🔹 Antiinflamatuar Damla Tedavileri

Siklosporin veya lifitegrast gibi ilaçlar, göz yüzeyindeki iltihabı azaltmak için kullanılabilir.

---

🔹 Gözyaşı Kanal Tıkama (Punktum Tıkaçları)

Gözyaşının göz yüzeyinde daha uzun kalmasını sağlar.

Kuru Göz Sıklığı

Göz Kuruluğu tüm dünyada hastaların göz doktoruna başvurduğu en sık göz rahatsızlıklarından bir tanesidir. Yapılan bir çalışmada dünyanın değişik ülkelerinde göz kuruluğunun sıklığının %5 ile %50 arasında olduğu gösterilmiştir. Bu oranlar arasındaki yüksek fark kuru göz tanısı konusunda bir standart olmayışından kaynaklanmış olabilir. Ancak böyle olsa bile en düşük oran olan %5 oranı dahi oldukça yüksek bir sıklığa işaret etmektedir.

Göz Kuruluğu Kategorileri

Yukarıda bahsettiğim gözyaşı tabakasındaki sorunlara göre göz kuruluğu farklı kategorilerde sınıflanmaktadır.

Örneğin, göz kapağında bulunan meibomian bezleri yeteri derecede yağ oluşturamaz ise orta tabakada bulunan gözyaşı fazla miktarda buharlaşır. Bu tip göz kuruluğuna Evaporatif Göz Kuruluğu adı verilir. Evaporatif buharlaşma anlamına gelmektedir.

Eğer göz yaşını salgılayan lakrimal bezlerdeki bir sorundan dolayı gözyaşı üretimi yetersiz ise bu durumda Gözyaşı Eksikliğine Bağlı Kuru Göz Sendromu adı verilir. Örneğin sarkoidoz adı verilen bağ dokusu hastalığında lakrimal bezler tutulur ve göz kuruluğu ortaya çıkar. Özellikle geçlerde ortaya çıkan göz kuruluğu durumlarında bu nedenler akla gelmektedir.

Muayene esnasında doktorunuz sizin hangi tip göz kuruluğuna sahip olduğunuzu tespit edecek ve ona göre tedavi verecektir.

Kuru Göz Sendromu ile İlişkili Faktörler

Bazı durumlar göz kuruluğunun şiddetinin artmasına neden olabilmektedir.

• Bilgisayar Kullanımı: Bilgisayar karşısında ya da cep telefonu ile uzun süre ilgilenildiğine kişide göz kırpma sayısı azalır. Göz kırpma azaldığında gözyaşı buharlaşma miktarı artar ve göz kuruluğu bulgularının artmasına neden olur.

• Kontakt Lens Kullanımı: Kontakt lens kullanımının göz kuruluğuna neden olması konusunda kesin bir yorum yapmak zordur ancak göz kuruluğu olan kişilerin kontakt lens kullanması oldukça zordur ve kullanmamaları tavsiye edilir.

• Yaşlanma: Göz kuruluğu her yaşta ortaya çıkabilir, ancak 50 yaşından sonra daha sık ortaya çıkmaktadır.

• Menapoz: Menapoz sonrasında kadınlar aynı yaş grubundaki erkeklere göre daha sık göz kuruluğu yaşamaktadırlar.

• Kapalı Ortamlar: Klimalı, vantilatörlü ve ısıtma sistemleri olan kapalı ortamlarda gözyaşı buharlaşması artacağı için göz kuruluğu şikayetleri artmaktadır. Bu nedenle özellikle araba kullanırken uzun süre klima kullanımı kişinin şikayetinin artmasına neden olabilir. 

• Açık Ortamlar: Kuru ve rüzgarlı havalarda göz kuruluğu şiddeti artabilmektedir.

• Sık Uçuş Yapma: Uçak kabinindeki hava ileri derecede kurudur ve özellikle sık uçuş yapan kişilerde göz kuruluğu bulgularının yaşanmasına neden olabilmektedir.

• Sigara Kullanımı: Sigara gözde göz kuruluğuna neden olmasının yanında sarı nokta hastalığı, katarakt ve üveit adı verilen ciddi sorunlara da neden olabilmektedir.

• Sağlık Sorunları: Diyabet (şeker hastalığı), tiroid bezi hastalıkları, lupus, romatoid artrit (iltihaplı eklem romatizması) ve sjögren sendromu kuru göz sorunlarına neden olabilmektedir.

• İlaç Kullanımı: Antihistaminik İlaçlar, antidepresan ilaçlar, bazı hipertansiyon ilaçları, doğum kontrol hapları kuru göz riskini artırmaktadır.

• Göz Kapağı Sorunları: Uyurken ya da göz kırparken göz kapaklarının tam olarak kapanamaması-ki bu duruma lagoftalmus adı verilir-şiddetli göz kuruluğuna ve  kornea ülserine neden olabilir. Lagoftalmus ileri yaşa bağlı olarak ve göz kapağı ameliyatına bağlı olarak ortaya çıkabilmektedir.

• Excimer Lazer: LASİK excimer lazer cerrahisi sonrasında bazen göz kuruluğu ortaya çıkabilmektedir. Bu durumlarda göz kuruluğu genellikle geçicidir ve birkaç haftada kendiliğinden iyileşmektedir.

Kuru Göz Testleri

Göz kuruluğu tanısı göz muayenesi sırasında göz hekimi tarafından biyomikroskopik muayene ile bazı göz kuruluğu testleri ile ortaya konulmaktadır.

Tek başına hastanın bulguları göz kuruluğu tanısı ve şiddetini ortaya koymada yeterli değildir. Hastanın bulguları kişiden kişiye değişir ve ayrıca kişilik tipleri arasındaki farklar hastanın bulgularını ifade etme şeklini de etkileyebilir. 

Bazı kişiler minimal ya da hafif derecede göz kuruluğu yaşayabilirler ama şikayetleri çok fazla olabilir. Diğerleri ise şiddetli göz kuruluğu olmasına rağmen bulgularını çok önemsemeyebilirler.

Sadece dikkatli bir göz muayenesi sonucunda göz kuruluğu tanısı ve şiddeti ortaya konulabilir  ve kuru göz tipine göre uygun tedavi verilebilir.

Akıllı Telefon Kullanımı Okul Çağı Çocuklarında Kuru Göze Neden Olur

Okul çağı çocuklarında akıllı telefon kullanımının tek maliyeti cep telefon firmalarına ödenen para değildir. Ayrıca küçük yaşlarda kuru göz oluşmasına da neden olmaktadır.

Kore’de araştırmacılar akıllı telefonu da içeren video izleme cihazlarını kullanan çocuklarda göz kuruluğu oluşmasına neden olan risk faktörlerini araştırdılar. 

Araştırmacılar 1-6. sınıfta okuyan 916 öğrenciyi kuru göz açısından muayene ettiler. Araştırmacılar ayrıca öğrencilere ve ailelerine kullandıkları cihaz tipi (televizyon, bilgisayar, akıllı telefon) ve bu cihazlarla geçirdikleri zamanı soran bir anket uyguladılar. Ayrıca çocukların ev dışında geçirdikleri zaman da ankette soruldu.

Toplamda çocukların %6.6’sında kuru göz bulguları saptandı. Kentsel bölgede yaşayan çocuklarda kuru göz sendromu sıklığını (%8’3) kırsal kesimde yaşayan çocuklara (%2.8) göre daha sık buldular. Kentsel bölgede akıllı telefon kullanan çocukların oranı %61.3, kırsal kesimde ise bu oran %51.0 olarak bulundu.

Yaş açısından değerlendirildiğinde ise daha büyük çocuklarda (4.-6. sınıf) kuru göz oranı %9.1 olarak bulunurken, 1.-3. sınıflardaki çocuklarda bu oran %4.0 olarak saptandı. Akıllı telefon kullanım oranı büyük çocuklarda %65.1 iken, küçük çocuklarda %50.9 idi. 

Ayrıca akıllı telefon kullanım süresi kuru göze sahip çocuklarda daha uzun idi. Çocuklara akıllı telefon kullanımı 4 hafta süreyle bıraktırıldı ve subjektif ve objektif olarak göz kuruluğu bulgularında iyileşme saptandı. 

Sonuç olarak araştırmacılar akıllı telefon kullanımı ile kuru göz sendromu oluşması arasında ilişkiyi ortaya koymuşlardır. En yüksek riski ise kentsel bölgedeki büyük sınıflardaki çocuklar içermektedirler.

Araştırmacılar ayrıca akıllı telefon kullanımını bırakmanın kuru göz sendromunu iyileştirdiğini ve ev dışı aktivitelerinin pediyatrik kuru göz ortaya çıkmasını önlediğini belirtmişlerdir.

Göz Kuruluğu Kimlerde Daha Sık Görülür?

• Kadınlarda (özellikle menopoz sonrası)

• Uzun süre bilgisayar kullananlarda

• Kontakt lens kullanıcılarında

• Otoimmün hastalığı olanlarda

Göz Kuruluğu Körlüğe Neden Olur mu?

Hafif ve orta düzey göz kuruluğu genellikle görme kaybına yol açmaz. Ancak ileri ve tedavi edilmemiş vakalarda kornea yüzeyinde hasar gelişebilir.

Bu nedenle şikâyetler hafife alınmamalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Sürekli yanma ve batma varsa

• Görme bulanıklığı eşlik ediyorsa

• Kontakt lens kullanımı zorlaşmışsa

• Şikâyetler günlük yaşamı etkiliyorsa

göz muayenesi yapılmalıdır.

Özet

Göz kuruluğu, modern yaşamın en sık görülen göz hastalıklarından biridir. Basit bir rahatsızlık gibi görünse de kronik ve iltihabi bir göz yüzey hastalığıdır.

Erken tanı ve uygun tedavi ile göz konforu önemli ölçüde artırılabilir.

Göz kuruluğu tedavisi kişiye özeldir ve düzenli takip gerektirir.