Katarakt Nedir? Neden Olur, Tipleri Nelerdir, Belirtileri Nasıl Anlaşılır?

Görme kalitesi, çoğu zaman ancak bozulmaya başladığında kıymetini hissettiren bir konfor alanıdır. Yazılar netliğini kaybediyor, ışıklar gece daha rahatsız edici hale geliyor, renkler sanki solmuş gibi mi görünüyor?…Bu şikâyetlerin en sık nedenlerinden biri katarakttır.

Katarakt Nedir?

Katarakt, gözümüzün içinde bulunan doğal merceğin (lens) saydamlığını yitirmesidir. Lens, ışığın göze girişinden sonra onu kırıp retina üzerine odaklayan görmemiz açısından son derece kritik bir yapıdır. Lensin saydamlığı bozulduğunda ışık dağılır; lensin ışık geçirgenliği azalır, görüntü netliğini kaybeder ve kişi çoğu zaman bunu “buğulanmış cam gibi” ifadeleriyle tarif eder. Aşağıdaki görselde lensin göz içerisindeki konumu şematik olarak gösterilmiştir. 

Bu sayfada kataraktı genel hatlarıyla ele alacağız: katarakt nasıl oluşur, nedenleri nelerdir, hangi tipleri vardır, belirtileri nasıl fark edilir ve tedavide genel yaklaşım nedir?

Katarakt Nasıl Oluşur?

Doğuştan gözümüzün iç kısmında bulunan doğal lens; su ve özel proteinlerden oluşan, normalde tamamen saydam bir dokudur. Zamanla (özellikle yaşla birlikte) lens proteinlerinin düzeni bozulur. Bu bozulma sonucunda, ışığın lensten geçerken düzgün ilerlemesinde sorunlar ortaya çıkar; ışık saçılır ve retina üzerine keskin bir görüntü yerine “dağınık” bir görüntü düşer. Sonuç: bulanık görme, kontrast kaybı, ışık hassasiyeti gibi şikâyetler ortaya çıkar. 

Katarakt çoğu kişide yavaş ilerler. Bu yüzden, bazı hastalar değişimi fark etmeden uzun süre idare edebilir; bazen de kişi “gözlük numaram değişti” diye düşünerek doktora başvurmasını geciktirebilir.

Katarakt Kimlerde Daha Sık Görülür? Risk Faktörleri

Katarakt her yaşta görülebilse de en sık ileri yaşla ilişkili olarak karşımıza çıkar. Hatta ileri yaş grubunda katarakt görülme oranı oldukça yüksektir; 80 yaş üzerindeki kişilerde katarakt çok sıktır.

Katarakt riskini artıran başlıca etkenler şunlardır:

• İleri yaş

• Aile öyküsü / genetik yatkınlık

• Diyabet (şeker hastalığı)

• Sigara kullanımı

• Uzun süre kontrolsüz steroid (kortizon) kullanımı

• Göz veya kafa travmaları

• Daha önce bazı göz ameliyatları geçirmiş olmak

• Radyasyon tedavisi öyküsü

• Uzun süre yoğun güneş/UV maruziyeti (korumasız çalışma)

• Bazı ilaç grupları (özellikle uzun süreli kullanımda)

Bu faktörlerin varlığı kataraktın daha erken başlamasına veya daha hızlı ilerlemesine zemin hazırlar.

Katarakt Tipleri Nelerdir?

“Katarakt” lensin bulanıklaşması düşünüldüğünde tek tipte bir sorun değildir; lensin hangi bölümünde başladığına göre farklı kataraktın tipleri vardır. Kataraktın farklı tiplerinde şikâyetlerin biçimi ve ilerleme hızı genellikle farklıdır:

1. Nükleer Katarakt

Lensin merkezinde gelişir. Genellikle yavaş ilerler ve genellikle ileri yaşa bağlı olarak ortaya çıkar.  İleri yaşlarda kişiler yakını bulanık görürler. Eğer ileri yaştaki bir kişi yakın görmesinin son zamanlarda daha iyi olduğunu ifade ediyorsa bu o kişide nükleer katarakt olduğunu gösterebilir. Lensin merkezinde düzenlik bir yoğunluk artışı şeklinde ortaya çıkan bu tip kataraktta lensin kırıcılığı artabilir, kişi miyop hale gelebilir ve bu da yakını eskiye göre daha iyi gördüğünü ifade etmesine neden olabilir. Ancak uzak görme daha da bozulmuştur. Yakını daha iyi gördüğünü ifade etse de kontrast azalmasından dolayı aslında yakında da netlik bozulmuştur. 

2. Kortikal Katarakt

Lensin merkezinde değil çevresel kısımlarından başlar. Çevresel kısımlarından başladığı için görme netliğini başlangıçta etkilemez ama özellikle ışığın saçılması daha belirgin olabilir; özellikle parlak ışıkta rahatsızlık ve kontrast kaybı hissedilebilir.

3. Posterior Subkapsüler Katarakt (Arka kapsül altı katarakt)

Lensin arka bölümüne yakın yerleşir ve genellikle arka kısımda merkezi bölümde ortaya çıkar. Sıklıkla kamaşma, gece görüşünde bozulma ve okuma zorluğu daha erken ön plana çıkar. Bazı durumlarda daha hızlı ilerleyebilir. 

4. Doğumsal (Konjenital) ve Travmatik Katarakt

Nadir de olsa bebeklik döneminde katarakt görülebilir veya travma sonrası oluşabilir. Konjenital katarakt birçok metabolik hastalığa bağlı olarak da ortaya çıkabilir. 

Katarakt Belirtileri Nelerdir?

Kataraktın en önemli özelliği, çoğunlukla ağrısız ve sinsi ilerlemesidir. En sık belirtiler:

• Bulanık görme

• Işığa hassasiyet / kamaşma

• Işıkların etrafında hale görme (özellikle gece araba farlarında rahatsızlığın artması)

• Gözlük numarasında hızlı değişim (bazen miyopiye kayma)

• Çift görme

• Okuma için daha güçlü ışık ihtiyacı

• Gece görmenin bozulması

• Renklerin soluklaşması, kontrast kaybı

Bu belirtiler başka göz hastalıklarında da görülebilir. Bu yüzden “katarakt var mı?” sorusunun net yanıtı, muayene ile konur. Katarakt belirtilerini daha detaylı öğrenmek için Katarakt Belirtileri sayfamıza göz atabilirsiniz.

Katarakt Tanısı Nasıl Konur?

Katarakt tanısı çoğu zaman rutin bir göz muayenesiyle kolayca anlaşılır. Göz bebeği bazen damla ile büyütülerek lens daha ayrıntılı değerlendirilebilir. Hatta çoğu kez gözbebeği damla ile büyütülmeden de anlaşılabilmektedir. 
Muayenede amaç sadece “katarakt var/yok” demek değildir; aynı zamanda katarakt dışında görmeyi etkileyebilecek retina, kornea veya optik sinir problemlerini de dışlamaktır. Bu çok önemlidir çünkü katarakt dışında gözden kaçan başka sorunlar da var ise katarakt ameliyatından sonra kişinin bazı görme sorunları devam edebilir. Bu nedenle kapsamlı bir göz muayenesi zorunludur.

Kataraktın Geç Ortaya Çıkması İçin Neler Yapılabilir?

Yaşa bağlı kataraktı tamamen “engellemek” genellikle mümkün değildir; ama bazı adımlar kataraktın daha erken gelişmesine katkı sağlayan faktörleri azaltabilir:

• UV korumalı güneş gözlüğü kullanmak (özellikle dış ortamda uzun süre çalışanlarda)

• Sigara kullanmamak

• Diyabet varsa kan şekerini iyi yönetmek

• Steroid içeren ilaçları hekim kontrolü olmadan uzun süre kullanmamak

• Düzenli göz muayenesi ile erken değişiklikleri takip etmek

Bu öneriler “kataraktı kesin önler” anlamına gelmemektedir; riski azaltmaya ve süreci daha sağlıklı yönetmeye yardımcı olur.

Katarakt Tedavisi Nasıl Yapılır?

Kataraktın kesin tedavisi, saydamlığını kaybeden doğal lensin çıkarılıp yerine yapay göz içi mercek yerleştirilmesidir. Katarakt hafif düzeydeyse bir süre takip edilebilir; ancak zamanla ilerleyip günlük yaşamı etkilemeye başladığında cerrahi gündeme gelir.

Toplumda sık sorulan bir konu da “katarakt tekrarlar mı?” meselesidir. Katarakt ameliyatından sonra katarakt aynı şekilde geri gelmez; ancak lensin yerleştirildiği kapsül yapıda zamanla matlaşma gelişebilir. Bu durum genellikle poliklinik şartlarında kısa bir lazer işlemiyle çözülebilir.

Katarakt ameliyatının nasıl yapıldığını, göz içi lens seçeneklerini ve ameliyat sonrası iyileşme sürecini ayrıntılı okumak için Katarakt Ameliyatı sayfamıza geçebilirsiniz. Katarakt ameliyatı sonrası iyileşme süreci, damla kullanımı ve dikkat edilmesi gerekenler için Katarakt Ameliyatı Sonrası sayfamıza geçebilirsiniz.

Katarakt Tehlikeli Midir?

Katarakt tehlikeli bir hastalık değildir. Bunu hayati risk oluşturmayacağı anlamında ifade ediyoruz. Ancak kataraktın kişinin görmesi anlamında riske soktuğu durumlar vardır. Örneğin ameliyat olmak için çok uzun süre beklemek ameliyatı zorlaştırabilir. Bunun yanında göz tansiyonu olan bir gözde kataraktın varlığı da özellikli bir durumdur. İşte bu durumda ”katarakt tehlikeli mi?” sorusu anlam kazanmaktadır.

Katarakt Ameliyatı Olmazsam Ne Olur?

Katarakt ameliyatı konusunda bazı hastalar kataraktın gereğinden fazla ilerlemesini beklemektedirler. Bu durumda katarakt çok sertleşir ve ameliyat riskleri artar. Eskiden yani modern katarakt cerrahisi olan fako yöntemi henüz uygulanmıyorken kataraktın sertleşmesi ameliyat tekniği açısından daha iyi idi. Ancak günümüzün modern katarakt cerrahisinde kataraktın fazlaca ilerlemesini beklemek doğru değildir. Zaten kataraktın fazla ilerlemesi görmenin çok azalması anlamına gelmektedir. Günümüzde bu şekilde düşük görme kalitesi ile yaşamaya mevcut cerrahi kalite düşünüldüğünde gerek yoktur.

Ameliyat Olana Kadar Ne Yapılabilir?

Ameliyat olana kadar yapılabilecek bazı şeyler şunlardır.

• Gözlüklerinizin ya da kontakt lens derecelerinizin doğru olduğundan emin olun. Çünkü katarakt kişilerin göz derecelerini hızlı bir şekilde bozabilmektedir.

• Okumayı kolaylaştırabilmek için büyütücü lensler kullanılabilir.

• Ev ve işyerinde ışıklandırma artırılabilir. Loş ortamlarda hastanın görme seviyesi kataraktın etkisi ile daha da azalmaktadır.

• Ev dışında güneşten korunmak için güneş gözlükleri ya da geniş siperlikli şapkalar giyilebilir.

• Gece araba kullanmayı azaltmak uygun olacaktır.

• Yukarıdaki yöntemler bir süre rahatlatıcı olabilecektir. Ancak kataraktın şiddeti arttıkça bu önlemler de yetersiz kalacak ve ameliyat kaliteli bir görme için şart olacaktır.

Göz Doktorunuzun Size Sorabileceği Sorular Nelerdir?

Tanı koyma esnasında doktorunuz size katarakt ile ilgili aşağıdaki soruları sorabilecektir.

• Görme sorununuz ne zamandır var?

• Görme sorununuz sürekli mi yoksa zaman zaman mı oluyor?

• Parlak ışıkta görme sorununuz ortaya çıkıyor mu?

• Görme sorununuz gittikçe kötüleşiyor mu?

• Görme probleminiz araba kullanmasınız zorlaştırıyor mu?

• Görme sorununuz işinizi yapmanızı engelliyor mu?

• Daha önce gözünüze darbe aldınız mı ve göz ameliyatı oldunuz mu?

• Daha önce göz içinde üveit adı verilen bir iltihaplanma yaşadınız mı?

• Daha önce baş ya da boyun bölgesine radyasyon tedavisi aldınız mı?

Ne Zaman Göz Doktoruna Başvurmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa muayeneyi ertelememek gerekir:

• Görmede belirgin azalma

• Gece araç kullanırken belirgin zorlanma

• Işık-kamaşma şikâyetinin artması

• Gözlük numarasının sık değişmesi

• Tek gözde belirgin bulanıklık/çift görme

Erken değerlendirme, hem kataraktın seviyesini hem de eşlik eden başka bir göz problemi olup olmadığını netleştirir.

Katarakt Ameliyatı ve İlgili Bilgiler

Katarakt ve tedavi süreci hakkında daha fazla bilgi almak için aşağıdaki yazıları inceleyebilirsiniz:

• Katarakt belirtileri nelerdir, nasıl anlaşılır?

• Katarakt ameliyatı zor mudur?

• Katarakt ameliyatı riskleri nelerdir?

Katarakt tedavisi ve ameliyat süreci hakkında detaylı bilgi için
👉 Katarakt Ameliyatı hizmet sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İlgili Video: Katarakt Nedir? Ameliyatla Nasıl Tedavi Edilir?