Kornea Nakli Keratoplasti Nedir? Nasıl Yapılır, İyileşme ve Tekrar Nakil

Kornea nakli (tıbbi adıyla keratoplasti), gözün en önündeki saydam tabaka olan korneanın tamamının ya da yalnızca hasarlı katmanının çıkarılıp, bağış (donör) dokusundan hazırlanan sağlıklı doku ile değiştirilmesidir. 

Kornea, ışığı gözün içerisine kırarak alan ve retina üzerinde ışığın odaklanmasına katkı sağlayan “cam” gibi düşünülebilir. Kornea saydamlığını kaybettiğinde, şekli bozulduğunda veya korneanın iç katmanlarında herhangi bir sorun olduğunda görüntü bulanıklaşır; bazı durumlarda soruna bağlı olarak ağrı ve ışık hassasiyeti de eklenebilir.

Kornea nakli ne zaman yapılır?

Kornea nakli, gözlük, kontakt lens, damla veya diğer tedavilerle yeterli fayda sağlanamadığında gündeme gelir. Kornea naklinde amaç her zaman aynı değildir; kornea nakli genelde aşağıdaki üç nedenden dolayı yapılmaktadır:

• Görmeyi artırmak

• Ağrıyı azaltmak

• Korneadaki yırtılma/delik gibi acil durumları onarmak

Kornea naklinin en sık nedenleri şunlardır:

• Keratokonus ve korneada ileri derecede şekil bozukluğu (özellikle kontakt lensle bile tatmin edici görme sağlanamıyorsa)

• Korneada iz/skar (enfeksiyon, travma veya önceki cerrahiler sonrası)

• Endotel yetmezliği ve kornea ödemi (ör. Fuchs distrofisi, büllöz keratopati gibi “korneanın su tutup bulanıklaşması” durumları)

• Daha önce yapılan naklin reddi veya zamanla greft yetmezliği

Kornea Nakli Çeşitleri Nelerdir?

Kornea dokusu dışardan tek parça gibi görünse de katmanlardan oluşur. Bu yüzden günümüzde “herkese tam kat nakil” yaklaşımı yerine, hasarlı katmanı hedefleyen yöntemler sık kullanılmaya başlanmıştır.

Tam kat kornea nakli

Penetran keratoplasti (PK), korneanın tüm kalınlığıyla değiştirilmesidir. Korneanın birden fazla katmanı hasarlıysa veya başka yöntemler uygun değilse tercih edilir.

Kısmi kat kornea nakilleri

• DALK (Derin Anterior Lameller Keratoplasti): Korneanın ön katmanları değiştirilir; özellikle keratokonus gibi ön katman sorunlarında sık kullanılır ve tam kat nakle göre iyileşme süreci genellikle daha kısadır.

• Endotel nakilleri (DMEK / DSAEK-DSEK): Korneanın en iç katmanı olan endotel tabakasının değiştirilmesi hedeflenir. Bu yöntemlerde dikiş daha az olur; bazı hastalarda ilk 1–2 gün sırtüstü yatma istenir (hava/gaz kabarcığının dokuyu yerinde tutması için).

Kornea nakli nasıl yapılır?

Kornea nakli genellikle lokal veya genel anestezi ile yapılır. Ameliyatın kendisi çoğunlukla 1–2 saat sürer.

Genel süreç şu şekilde özetlenebilir:

1. Donör korneadan, hastanın gözüne uygun boyutta doku hazırlanır.

2. Hasarlı kornea (tam kat veya sadece ilgili katman) çıkarılır.

3. Yeni doku yerine yerleştirilir. Tam kat nakilde genellikle dikişler ile sabitlenir; endotel nakillerinde ise çoğu zaman hava/gaz kabarcığı ile desteklenir.

Kornea nakli sonrası iyileşme dönemi nasıldır?

Ameliyattan sonra gözde genellikle bandaj/pansuman olur ve çoğu hastada ertesi gün bandaj açılır. Steroid ve antibiyotikli damlalar, doktorunuzun belirlediği şemaya göre kullanılır.

Görmenin toparlanması kişiden kişiye değişir:

• İlk günlerde görme bulanık olabilir; görmenin belirgin şekilde düzelmesi aylar alabilir.

• Tam kat nakilden sonra “görmenin tam oturması” bazı hastalarda 1 yıl veya daha uzun sürebilir.

• Endotel nakillerinde günlük yaşama dönüş çoğu zaman daha hızlı olsa da, ilk günlerde pozisyon (sırtüstü) çok önemlidir.

Dikişler ne zaman alınır?

Tam kat kornea naklinde dikişler uzun süre korneada kalmaktadır. Bazı dikişler daha erken dönemde ayarlanabilir/çıkarılabilir; ancak tam kat nakilde tüm dikişlerin alınması sıklıkla 18–24 ay aralığında olur (hekim korneanın durumuna göre planlar).

Kornea naklinde riskler ve “red” belirtileri

Her cerrahide olduğu gibi kornea naklinde de riskler vardır. En önemli konulardan biri ‘greft reddi (rejeksiyon)’dir. Red, ameliyattan haftalar sonra başlayabilir; en sık ilk aylarda görülse de yıllar sonra da olabilir.

Aşağıdaki belirtiler acil değerlendirme gerektirir:

• Görmede belirgin azalma

• Göz ağrısı

• Göz kızarıklığı

• Işığa hassasiyet

Bu şikâyetler olursa “bekleyeyim geçer” yaklaşımı doğru değildir; erken tedavi, greftin kurtulma şansını artırır.

Kornea Nakline Hazırlık Nasıl Yapılır?

Keratoplasti öncesinde aşağıdaki aşamalardaki işlemler yapılmaktadır.

2. Detaylı bir Göz Muayenesi: Ameliyata etki edebilecek sorunlar açısında ayrıntılı bir göz muayenesi yapılmalıdır.

3. Göz Ölçümleri: Donör korneanın ölçüleri değerlendirilecektir.

4. Kullandığınız İlaçlar: Kornea nakli öncesi bazı ilaçları bırakmanız gerekebilecektir.

5. Diğer Göz Sorunlarının Çözümü: Enfeksiyon ya da diğer göz iltihaplanmaları kornea nakli başarısını düşürebilmektedir.

Donör Kornea Bulma

Kornea naklinde kullanılan donör korneaların çoğunluğu kadavra korneasıdır. Donör kornea bulmak çoğu kez böbrek ve karaciğer nakilleri kadar zor değildir. Bunun nedeni kornea nakli konusunda yapılan yasal düzenlemeler ve kornea bağışlamanın diğer organ bağışlanmasına göre daha fazla sayıda olmasıdır.

Keratoplasti için donör olan kişilerde bazı sinir sistemi hastalıklarının ve enfeksiyonların olmaması ve daha önce bir göz ameliyatı geçirmemiş olmaları gerekmektedir. Yine bilinmeyen nedenlerle ölen kişilerin korneası kornea nakli için uygun değildir.

Sonuçlar

Keratoplasti sonrasında kısmi de olsa bir miktar görme seviyesi yakalanmaktadır. Sonucun nasıl olacağı çoğu kere kornea nakli olmanıza neden olan sorunla ilişkilidir.

Kornea nakli sonrasında riskler ve komplikasyonlar ameliyattan yıllar sonra dahi ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle her yıl düzenli kontrol olmak gerekmektedir. Kornea ret reaksiyonu genellikle ilaçlarla kontrol altına alınabilmektedir.

Nakil Sonrası Görme Düzeltmesi

Keratoplasti sonrasında görme seviyesi başlangıçta ameliyat olmadan öncekinden daha kötü olabilmektedir. Görmenizin artması birkaç ayı bulabilmektedir.

Nakil sonrasında korneanın dış kısımları iyileştiğinde görmeyi artırmak amacıyla birtakım uygulamalar yapılabilmektedir. 

• Kornea Düzensizliğine Bağlı Astigmatı Düzeltme. Korneayı yerinde tutmak için atılan dikişler kornea yüzeyinde engebeli ve çukurlu alanlar oluşmasına neden olabilmekte ve bu da astigmata neden olabilmektedir. Bu durumda alınacak uygun dikişler astigmat miktarını azaltabilecektir.

• Görme Problemlerini Giderme: Ameliyat sonrasında ortaya çıkan miyopi, hipermetropi gibi sorunlar gözlük, kontakt lensler ve bazen lazer göz ameliyatları ile ortadan kaldırılabilmektedir.

İkinci ve üçüncü kornea nakli yapılabilir mi?

Evet. İlk nakil başarısız olduğunda veya yıllar içinde greft işlevini kaybettiğinde tekrar kornea nakli (regreft / repeat keratoplasty) yapılabilir. Ancak genel olarak, nakil sayısı arttıkça greftin uzun süre sağlıklı kalma olasılığı düşer; bu nedenle her tekrar nakilde nedenin doğru saptanması ve risklerin iyi yönetilmesi önemlidir.

Yayınlanan büyük serilerde, örneğin tekrar tam kat nakillerde greft sağkalımı ilk tekrarda daha uzun, ikinci ve üçüncü tekrarda daha kısa olma eğilimi gösterir (bir çalışmada medyan sağkalım: ilk tekrar ~12 yıl, ikinci tekrar ~3,5 yıl, üçüncü tekrar ~2,3 yıl).