Tüm yazılar

Diplopi (Çift Görme) Nedir?

Diplopi (Çift Görme) Nedir?

Diplopi, halk arasında bilinen adıyla çift görme, tek bir nesnenin iki ayrı görüntü şeklinde algılanmasıdır. Normalde iki gözümüz aynı noktaya bakar ve beyin bu iki görüntüyü tek ve net bir görüntü haline getirir.

Bu sistemde bir bozulma olduğunda kişi aynı cismi iki tane görmeye başlar.

Diplopi yatay (yan yana), dikey (üst üste) ya da çapraz şekilde olabilir.

Çift görme, altta yatan nedene bağlı olarak basit bir göz probleminden ciddi nörolojik hastalıklara kadar geniş bir yelpazede ortaya çıkabilmektedir.

Diplopi Türleri (Çift Görme Çeşitleri)

Diplopi iki ana gruba ayrılır:

1️⃣ Monoküler Diplopi (Tek Göz Açıkken Devam Eden Çift Görme)

Tek göz kapatıldığında çift görme devam ediyorsa buna monoküler diplopi denir.

En sık nedenleri:

Bu tip diplopi genellikle gözün optik yapısından kaynaklanır.


2️⃣ Binoküler Diplopi (İki Göz Açıkken Olan Çift Görme)

Bir göz kapatıldığında çift görme kayboluyorsa bu binoküler diplopidir.

Bu durum genellikle:

ile ilişkilidir.

Diplopi Neden Olur?

Diplopi neden olur sorusunun cevabı altta yatan mekanizmaya bağlıdır.

🔹 Göz Kas Problemleri

Gözleri hareket ettiren 6 kasın dengesiz çalışması çift görmeye yol açabilir.

🔹 Sinir Felçleri

3., 4. ve 6. kafa çiftleri göz hareketlerini kontrol eder. Bu sinirlerde hasar diplopi yapabilir.

En sık nedenler:

  • Diyabet

  • Hipertansiyon

  • Beyin damar hastalıkları

🔹 Şaşılık

Gözlerin paralelliğinin bozulması çift görmeye yol açabilir.

🔹 Beyin Kaynaklı Nedenler

  • Beyin tümörleri

  • İnme (felç)

  • Multipl skleroz

  • Kafa travması

🔹 Tiroid Hastalıkları

Özellikle tiroid göz hastalığında kaslar kalınlaşabilir ve diplopi gelişebilir.

Monoküler Diplopi Nedenleri

Monoküler diplopi aşağıdaki durumlarda ortaya çıkar.

Monoküler Diplopi NedenleriDiğer Bulgu ve Belirtiler
Yüksek AstigmatizmaGözün kornea tabakasının düzensiz olan şekli bulanık görmeye ve çift görme nedeni olabilir.
KeratokonusKeratokonus Hastalığında kornea dokusunun yapısı bozulur. İlerleyici bir hastalıktır. Korneanın ışık kırıcı ortamı belirgin derecede etkilendiği için çift görme nedeni olabilmektedir.
KataraktKatarakt lensin saydamlığını kaybetmesidir. Özellikle lensteki düzensiz değişiklikler diplopi nedeni olabilmektedir.
Lensteki Pozisyon AnormallikleriÖzellikle Marfan sendromu gibi genetik sorunlarda ve göze gelen travmalarda doğal lensin yer değiştirerek çift görme nedeni olması ihtimal dahilindedir.
Göz KuruluğuGöz kuruluğu durumunda göz yüzeyindeki nemin azalması zaman zaman bulanık görmeye ve çift görmeye neden olabilir.
PterjiumPterjium dokusu korneanın merkezine geldiğinde ışık kırılmasını bozduğu için diplopi yapabilir.

Binoküler Diplopi Nedenleri

Binoküler diplopi her iki göz açıkken ortaya çıkar. Binoküler çift görmede ana neden her iki gözün hareketlerindeki koordinasyonun bozulmasıdır. Bu tip çift görmede hasta her iki görüntünün de net olduğunu ifade eder.

Binoküler Diplopi NedenleriEk Bilgi ve Belirtiler
Sinir Hasarı Yapan HastalıklarBeyin ile göz arasında bulunan ve göz hareketlerinden sorumlu olan 3 tane sinir bulunmaktadır. Bu sinirlerdeki iletimi bozabilen ve kanlanma bozukluğu yapan şeker hastalığı ve hipertansiyon gibi nedenler çift görmeye yol açabilir. Örneğin, bu sinirlerden 6. sinir adı verilen sinir hasar gördüğünde göz içe doğru kayar ve dışarı bakamaz. Bu da çift görme sorununa yol açar. Bunun yanında göze gelen darbeler ve beyin tümörleri de bu sinirlerde hasar oluşturup diplopi nedeni olabilir. Her bir neden kendine özgü diğer belirtilerle birlikte görülebilir.
Myastenia Gravis HastalığıBu hastalık sinirden kasa elektriksel iletinin geçemeyip kas hareketlerinin olumsuz etkilendiği nörolojik bir hastalıktır. Bu hastalıkta gün içinde gelip geçici çift görme ve göz kapağında düşüklük olabilmektedir. Gün içinde bu şikayetler özellikle kişi yorulduğunda ortaya çıkmaktadır.
Tiroid Göz HastalığıTiroid bezinin fazla çalışması ile karakterize hipertiroidi durumunda bazen gözün içinde bulunduğu kemik kafeste iltihaplanma olmakta ve buradaki yumuşak doku büyüyerek gözü öne doğru itmektedir. Tiroid göz hastalığı diye tanımlanan bu durumda göz çevresindeki kaslar da etkilenip çift görme oluşturabilir.
Multiple Skleroz (MS)Multiple skleroz hastalığı sinirlerde iletimi yavaşlatan bir hastalıktır. Bu hastalığın ilk bulgusu bazen çift görme olabilmektedir.
Beyin AmeliyatlarıBeyin ameliyatlarında göze gelen sinirler etkilenebilmekte ve çift görmeye neden olabilmektedir.
Beyin KanamasıBeyin kanaması durumunda da yine sinirlerin etkilenip diplopi ortaya çıkarma ihtimali vardır.

Ani Başlayan Çift Görme (Ani Diplopi)

Ani gelişen diplopi özellikle erişkinlerde acil değerlendirme gerektirir.

Şu durumlarda zaman kaybetmeden başvurulmalıdır:

  • Şiddetli baş ağrısı eşlik ediyorsa

  • Konuşma bozukluğu varsa

  • Kol veya bacakta güçsüzlük varsa

  • Travma sonrası başladıysa

Bu belirtiler beyin damar tıkanıklığı gibi ciddi durumların işareti olabilir.

Diplopi Belirtileri

  • Aynı nesneyi iki tane görme

  • Baş pozisyonunu değiştirerek görmeye çalışma

  • Göz hareketlerinde kısıtlılık

  • Baş ağrısı

  • Bulantı (özellikle ani gelişen vakalarda)

Çocuklarda beyin çift görüntüyü baskılayabilir. Bu durumda çocuk çift gördüğünü söylemeyebilir ancak göz kayması fark edilebilir.

Diplopi Tanısı Nasıl Konur?

Diplopi tanısında:

  • Detaylı göz muayenesi

  • Kapama testleri

  • Göz hareketlerinin değerlendirilmesi

  • Gerekirse beyin görüntüleme (MR, BT)

yapılır.

Amaç, çift görmenin göz kaynaklı mı yoksa nörolojik mi olduğunu belirlemektir.

Diplopi (Çift Görme) Tedavisi

Diplopi tedavisi nedene yöneliktir.

🔹 Prizmatik Gözlük (Prizmalı Cam)

İki gözle görülen (binoküler) çift görmede en sık başvurulan tedavilerden biri prizmatik gözlüktür. Prizma, bir kenarı kalın diğer kenarı ince olan ve içinden geçen ışığı kırarak görüntüyü belirli bir yöne kaydıran bir camdır. Gözlüğe eklenen prizma, kayan gözün gördüğü görüntüyü diğer gözün görüntüsüyle üst üste gelecek şekilde kaydırır; beyin iki görüntüyü yeniden birleştirir ve çift görme kaybolur.

Prizma göz kaslarını ya da sinirleri tedavi etmez; gözlerdeki kaymayı optik olarak dengeler. Bu nedenle gözlük çıkarıldığında çift görme geri döner. Tek gözde çift görmeye yol açan astigmat gibi kırma kusurlarında ise prizmanın faydası yoktur; bu durumda doğru numaralı gözlük ya da kontakt lens gerekir.

Prizmanın gücü, prizma diyoptrisi adı verilen birimle ifade edilir. Muayenede gözlerdeki kayma farklı bakış yönlerinde ölçülür; prizmanın gücü, yönü ve hangi cama ya da camın hangi bölümüne yerleştirileceği bu ölçümlere göre belirlenir.

Prizmatik gözlük kimlere uygundur?

Prizmalar özellikle kaymanın küçük ve orta düzeyde olduğu durumlarda başarılıdır. Farklı nedenlere bağlı çift görmesi olan 94 hastanın izlendiği bir çalışmada hastaların %88’inde çift görme tamamen ya da kısmen düzelmiştir. Prizmalı gözlüğün sık kullanıldığı durumlar şunlardır:

  • Üst üste (dikey) çift görme: Örneğin 4. sinir felcine bağlı çift görmesi olan 83 hastanın izlendiği bir çalışmada prizmadan memnuniyet oranı %92 bulunmuştur.
  • Düzelmesi beklenen sinir felçleri: 6. sinir felcinde olduğu gibi kaymanın birkaç ay içinde azalması beklenen durumlarda, iyileşme dönemi boyunca geçici prizma kullanılabilir.
  • Yaşla birlikte uzağa bakarken ortaya çıkan yan yana çift görme
  • Çocukluktan beri var olan bir kaymanın ileri yaşta dengesinin bozulması; örneğin gizli göz kaymasının çift görmeye yol açması
  • Ameliyat sonrasında kalan küçük kaymalar

Tiroid göz hastalığında ve yakına bakarken gözlerin içe toplanamaması (konverjans yetmezliği) durumunda prizmadan fayda görme oranı daha düşüktür; göz çukuru kırıklarından sonra gelişen çift görmede ise prizmalar nadiren yeterli olur. Görüntülerden birinin eğik ya da dönmüş göründüğü (torsiyonel) çift görmeyi prizmalar düzeltemez. Bakış yönüne göre çok değişen kaymalarda ise sabit bir prizma, çift görmeyi çoğu zaman yalnızca en çok kullanılan bakış yönlerinde (karşıya bakarken ve okurken) giderebilir.

Fresnel (yapıştırma) prizma ve cama işlenmiş prizma

Prizma gözlüğe iki şekilde eklenebilir:

  • Fresnel (yapıştırma) prizma: Gözlük camının iç yüzüne yapıştırılan, üzerinde ince paralel çizgiler bulunan esnek bir plastik tabakadır. Bu çizgiler, ışığı kıran çok sayıda küçük prizma basamağıdır. Kolayca takılıp çıkarılabildiği, ucuz olduğu ve yüksek güçlerde de uygulanabildiği için özellikle kaymanın zamanla değişebileceği dönemlerde, örneğin bir sinir felcinin düzelmesi beklenirken tercih edilir. Camın tamamına ya da yalnızca üst veya alt bölümüne uygulanabilir; böylece çift görme yalnızca okurken ya da yalnızca bir bakış yönünde oluyorsa o bölge düzeltilebilir. Buna karşılık özellikle yüksek güçlerde görme keskinliğini ve kontrastı bir miktar azaltır; çizgileri de dışarıdan fark edilir.
  • Cama işlenmiş prizma: Prizma, gözlük camı üretilirken camın içine işlenir. Görüntü kalitesi daha iyidir ve dışarıdan fark edilmez. Ancak güçlü prizmalarda cam kalınlaşıp ağırlaştığı için her prizma gücü cama işlenemez. Kayma miktarı sabitlendiğinde tercih edilir.
Her iki camına üzerinde ince dikey çizgiler bulunan Fresnel prizma yapıştırılmış mavi çerçeveli gözlük
Gözlük camlarına yapıştırılmış Fresnel prizmalar. Camlardaki ince çizgiler ışığı kıran küçük prizma basamaklarıdır; çizgilerin dikey olması, prizmanın yatay yönde (gözlerin içe ya da dışa kaymasına yönelik) etki ettiğini gösterir.

Fresnel prizmayla tedavi edilen 141 hastanın incelendiği bir çalışmada hastaların %80’inde çift görme giderilmiştir. Kayma miktarı genellikle 6–8 ay içinde sabitlendiğinde hastaların bir kısmı cama işlenmiş prizmaya geçmiş; prizmanın cama işlenemediği ya da maliyetin önemli olduğu durumlarda ise Fresnel prizma uzun süre kullanılmıştır. Fresnel prizma çoğunlukla baskın olmayan gözün önüne yerleştirilir; bu gözdeki hafif bulanıklık, iki ayrı ama net görüntüye kıyasla çok daha kolay tolere edilir.

Prizmalı gözlüğe alışma ve olası yan etkiler

Yetişkinlerle yapılan bir çalışmada hastaların %80’i prizmalı gözlükten memnun kalmıştır; memnuniyeti en çok belirleyen şey, çift görmenin ne kadar giderildiği olmuştur. Hastaların bir kısmı ise baş ağrısı, baş dönmesi, gözlerde çekilme ve yorgunluk hissi, derinlik algısında değişiklik, görüntüde bozulma, ışık halkaları ya da gözlüğün ağırlığı gibi yan etkilerden rahatsız olabilmektedir. Böyle yakınmalarda prizmanın gücü ve yerleşimi yeniden değerlendirilir.

Prizma yeterli olmazsa

Prizmayla çift görme giderilemiyorsa ya da kayma prizmayla dengelenemeyecek kadar büyükse göz kapama, botulinum toksini veya şaşılık ameliyatı seçenekleri değerlendirilir. Çalışmalarda prizma kullanan hastaların yaklaşık %85–90’ı uzun dönemde prizmayla devam etmiş, %10–15’i ise zamanla şaşılık ameliyatını tercih etmiştir.

🔹 Altta Yatan Hastalığın Tedavisi

Diyabet, hipertansiyon veya tiroid hastalığı kontrol altına alınmalıdır.

🔹 Botulinum Toksin

Seçilmiş kas felçlerinde geçici çözüm olabilir.

🔹 Şaşılık Ameliyatı

Kalıcı kas dengesizliği varsa cerrahi uygulanabilir.

Bazı sinir felçleri 3–6 ay içinde kendiliğinden düzelebilir. Bu süreçte geçici kapama veya prizma kullanılabilir.

Diplopi Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?

  • Ani başladıysa

  • Travma sonrası ortaya çıktıysa

  • Nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa

  • Giderek artıyorsa

Bu durumlar acil değerlendirme gerektirir.

Özet

Diplopi (çift görme), basit bir kırma kusurundan ciddi nörolojik hastalıklara kadar farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Bu nedenle çift görme yaşayan kişilerin mutlaka ayrıntılı göz muayenesinden geçmesi gerekir.

Özellikle ani başlayan diplopi ihmal edilmemelidir.

Erken tanı ve doğru tedavi ile çoğu vakada çift görme kontrol altına alınabilir.

Sıkça sorulan sorular

Çift görme (diplopi) neden olur?

Çift görme, tek nesnenin iki görüntü olarak algılanmasıdır ve nedeni altta yatan mekanizmaya bağlıdır. Başlıca nedenler: gözü hareket ettiren kasların dengesizliği, 3.-4.-6. sinir felçleri (sıklıkla diyabet/hipertansiyona bağlı), şaşılık, tiroid göz hastalığı ve beyin kaynaklı durumlar (tümör, inme, MS, travma). Ayrıca astigmat, katarakt gibi optik nedenler tek gözde çift görme yapabilir.

Tek gözle çift görme ile iki gözle çift görme farkı nedir?

Bir gözü kapatınca çift görme SÜRÜYORSA bu monoküler diplopidir ve genellikle gözün optik yapısından kaynaklanır (astigmat, keratokonus, katarakt, göz kuruluğu). Bir gözü kapatınca çift görme KAYBOLUYORSA bu binoküler diplopidir ve genellikle şaşılık, sinir felçleri veya beyinsel nedenlerle ilişkilidir. Bu ayrım tanının ilk ve en önemli adımıdır.

Ani başlayan çift görme tehlikeli midir?

Ani gelişen çift görme, özellikle erişkinlerde acil değerlendirme gerektirir. Şiddetli baş ağrısı, konuşma bozukluğu, kol-bacakta güçsüzlük veya travma sonrası başlaması, beyin damar tıkanıklığı (inme) ya da anevrizma gibi ciddi durumların işareti olabilir. Bu durumda zaman kaybetmeden başvurulmalıdır.

Çift görme geçer mi, nasıl tedavi edilir?

Tedavi nedene yöneliktir. Diyabet, hipertansiyon veya tiroid hastalığı kontrol altına alınır; optik dengeleme için gözlük/prizma, seçilmiş kas felçlerinde geçici olarak botulinum toksin, kalıcı kas dengesizliğinde şaşılık ameliyatı uygulanabilir. Damarsal sinir felçlerinin çoğu 3-6 ay içinde kendiliğinden düzelir; bu süreçte geçici göz kapaması veya prizma kullanılır.

Prizmalı (prizmatik) gözlük çift görmeyi düzeltir mi?

İki gözle görülen çift görmede prizmalı gözlük, kayan gözün gördüğü görüntüyü diğer gözün görüntüsüyle üst üste getirerek çift görmeyi giderebilir. Çalışmalarda hastaların büyük çoğunluğunda çift görme tamamen ya da kısmen düzelmiştir; örneğin 4. sinir felcinde memnuniyet oranı %92’ye ulaşmaktadır. Prizma kasları ya da sinirleri tedavi etmez, kaymayı optik olarak dengeler. Kayma değişebilecekse önce gözlük camına yapıştırılan Fresnel prizma denenir; kayma sabitlenince prizma gözlük camına işlenebilir. Tek gözde çift görmede ise prizmanın faydası yoktur.

Kaynaklar

  1. Gunton KB, Brown A. Prism use in adult diplopia. Curr Opin Ophthalmol. 2012;23(5):400-404.
  2. Tamhankar MA, Ying GS, Volpe NJ. Effectiveness of prisms in the management of diplopia in patients due to diverse etiologies. J Pediatr Ophthalmol Strabismus. 2012;49(4):222-228.
  3. Tamhankar MA, Ying GS, Volpe NJ. Success of prisms in the management of diplopia due to fourth nerve palsy. J Neuroophthalmol. 2011;31(3):206-209.
  4. Tamhankar MA, Luo S, Kwong B, Pistilli M. Benefits and side effects of prisms in the management of diplopia in adults: a prospective study. J AAPOS. 2021;25(2):85.e1-85.e6.
  5. Flanders M, Sarkis N. Fresnel membrane prisms: clinical experience. Can J Ophthalmol. 1999;34(6):335-340.
  6. Véronneau-Troutman S. Fresnel prisms and their effects on visual acuity and binocularity. Trans Am Ophthalmol Soc. 1978;76:610-653.
  7. Katz M. Contrast sensitivity through hybrid diffractive, Fresnel, and refractive prisms. Optometry. 2004;75(8):509-516.
Randevu veya bilgi almak ister misiniz?