Miyopi Kontrolünde Bifokal ve Özel Tasarım Gözlük Kullanımı
Gözlükler kırma kusurları olan miyopi, hipermetropi ve astigmatın tedavisinde kullanımı kolay olan bir çözümdür. Gözlükler göz önünde stabil bir şekilde duran ve tek odaklı ya da çok odaklı kompleks yapıda olabilen tedavi aparatlarıdır.
Farklı Gözlük Tipleri Nelerdir?
Tek odaklı lensler (gözlükler) miyopi, hipermetropi ve astigmatın tedavisinde göz doktorlarının en sık reçete ettiği gözlüklerdir. Yapılarının basit ve üretimlerinin kolay olması görme sorunlarının çözümünde tek odaklı gözlükleri ideal bir çözüm objesi haline getirmiştir.
Ancak tek odaklı gözlüklerle ilgili problem sabit tek bir kırma gücüne sahip olmalarıdır. Bu özellikle yakına bakarken kırma gücünün azaldığı 40 yaşından sonraki dönemde tek odaklı lenslerin yakını net göstermemesi ile kendini gösterir. Bu durumda farklı bir yaklaşım ve gözlük dizaynı gerekmektedir.
Multifokal gözlükler, cam üzerinde birden fazla odak noktasına sahiptir. Bu durumda kişi göz hareketleri ile uygun odak noktasını bularak uzak ve yakını net görebilmektedir. Multifokal camlarda yukarıda uzak odak noktası, aşağıya doğru inildikçe orta ve yakın mesafeyi net gösterecek şekilde farklı kırma gücüne sahip cam bölgeleri bulunmaktadır.
Bifokal camlar ise farklı kırıcılığa sahip iki camın birleştirilmesi gibi düşünülebilir. Üstte uzağı, altta ise yakını görmeyi sağlayan iki odak noktası bulunmaktadır. Aralarında ise görünür bir çizgi mevcuttur.
Genellikle 40 yaş üstündeki kişilerde kullanılmakla birlikte bazen çocuklar, ergenler ve genç erişkinlerin de bazı göz odaklama ve kas koordinasyon sorunlarını gidermek amacıyla multifokal lens (multifokal gözlük) kullanmaları gerekmektedir.
Miyopili Çocuklarda ve Gençlerde Hangi Tip Gözlükler Kullanılabilir?
Miyopi, uzak görmeyi bozan bir rahatsızlıktır, fakat miyopi derecesi arttıkça bulanık görme daha yakın alanları da içine almaktadır. Miyopili kişilerde basit tek odaklı camlar uzak görmeyi düzeltmektedir. Ancak bilimsel çalışmalar tek odaklı gözlüklerin miyopi ilerlemesini yavaşlatmadığını göstermiştir. Bu da miyopili çocuklarda farklı cam kullanımı arayışını getirmiştir.
Miyopinin Kontrol Edilmesi Nedir?
Miyopi sadece gözlük demek değildir. Miyopi çocuklarda ve gençlerde ortaya çıktığında tipik olarak ilerler ve geç ergen dönemlerine kadar genellikle ilerleme devam eder. Miyopi ilerlemesi ile birlikte;
-
Görme bulanıklığı artar.
-
Gözlük ya da kontakt lens değişimi ihtiyacı sıklaşır.
-
Ömür boyu bazı göz sorunlarının yaşanması ihtimali artar.
“Miyopi kontrolü” terimi miyopinin ilerlemesini durdurmayı ifade etmektedir. Miyopi kontrolü özellikle çocuklarda önemlidir, çünkü miyopinin en hızlı ilerlediği dönem çocukluk dönemidir. Bunun yanında ergenlerde de miyopi kontrolü önemlidir. Ergenlerin genellikle yarısında 16 yaşına kadar miyopi ilerlemesi durmaktadır, ancak bu durum yarısında ilerlemenin hala devam ettiği anlamına gelmektedir. Bu da miyopi kontrolünün erken erişkinlik dönemine kadar devam etmesini gerektirmektedir.
Bu konuda iyi haber şudur ki miyopi ilerlemesinin özel tasarlanmış bazı gözlüklerle, kontakt lenslerle, orto-k ve atropin göz damlaları ile yavaşlatılabileceği konusunda elde edilen bilimsel bulgular vardır.
Miyopi Kontrolünde Özel Lens Dizaynı
Bifokal lensler özellikle yakın görme sorunu olan kişiler için tasarlanmıştır, ancak göz çevresi kaslarında koordinasyon bozukluğu olan bazı çocuklarda da kullanımları vardır.
Çalışmalar özel bazı bifokal camların çocuklarda miyopi ilerlemesini yavaşlattığını göstermiştir. Özel bifokal camlarda üstte uzağa, altta ise yakına odaklayan ve ikisi arasında belirgin bir çizgi olan farklı kırıcılığa sahip iki cam alanı vardır.
Bir çalışmada özel bifokal camların tek odaklı camlara kıyasla 8-13 yaş arasındaki çocuklarda miyopi ilerlemesini daha iyi kontrol ettiği gösterilmiştir. Üç yıl süren bu çalışmada miyopi, tek odaklı cam takan çocuklarda ortalama 2,06 dioptri artarken bifokal camla 1,25 dioptri, yakın bölümünde prizma bulunan bifokal camla ise 1,01 dioptri artmıştır. Bifokal camların bu etkiyi nasıl gösterdikleri tam olarak anlaşılamamıştır.
Progresif camlarda üstte uzak odaktan altta yakına doğru farklı kırma gücüne sahip alanlar vardır. Bunlarda bifokal camlar gibi kırıcı alanlar arasında çizgi yoktur. Multifokal camların çocuklarda miyopi ilerlemesini durdurmada etkilerinin çok az olduğu gösterilmiştir.
Zeiss MyoVision adında periferal defokus tipi bir gözlüğün miyopi ilerlemesi üzerinde herhangi bir etkisinin olmadığı gösterilmiştir.
Son yıllarda ise yalnızca miyopi kontrolü için geliştirilmiş yeni nesil camlar kullanıma girmiştir. Bu camlar gözlük piyasasında yenidir ve her ülkede bulunmayabilir. Nasıl çalıştıkları ve ne kadar etkili oldukları aşağıda anlatılmıştır.
Miyopi Kontrol Gözlükleri Nasıl Çalışır?
Özel miyopi kontrol lensleri göz büyümesinin görüntülerin retinanın periferal (çevre-merkezi olmayan) alanlarında odaklanma şekilleri temelinde kontrol edilebileceği konusundaki bilimsel çalışmalar ışığında geliştirilmişlerdir. Çocuklarda görme gelişiminde önemli olan sadece merkezi görme değildir, periferal (çevre) görme de önemlidir.
Miyopi kontrolünde standart tek odaklı gözlükler kullanıldığında, merkezi görme net olur ve fakat retinanın çevre kısımlarına giden ışık retina arkasına odaklanır. Bu durumun periferal retinanın tekrar odak noktasına alınması anlamında gözün ön-arka çapının artmasına ve miyopinin artmasına neden olduğu anlaşılmaktadır.
Miyopi kontrolü optiksel anlamda zıt profil ortaya çıkarmak amacını hedeflemektedir. Yani bu tedavide amaç periferal ışığın retina önüne odaklanmasını sağlamaktır. Bu şekildeki bir optik profil göze büyümenin azalması gerektiği sinyalini gönderir. Gözün ön-arka çapındaki büyümenin azalması demek miyopinin artış hızının azalması anlamına gelmektedir.
Difüzyon optik camlarda ise yaklaşım farklıdır: Bu camlar retinaya ulaşan görüntünün kontrastını hafifçe azaltır, çünkü yüksek görsel kontrastın da gözün uzamasını tetikleyebileceği düşünülmektedir.
Yeni Nesil Miyopi Kontrol Camları ve Etkinlikleri
Çoklu segmentli camlar (DIMS; ör. Hoya MiYOSMART)
Camın ortası uzağı netleştirir; çevresinde ise her biri +3,50 dioptri güce sahip çok sayıda küçük segment bulunur. 8-13 yaş arası 183 çocukla yapılan iki yıllık randomize çalışmada miyopi tek odaklı camlara göre %52 daha yavaş ilerlemiş, gözün uzaması %62 daha az olmuştur. İki yılın sonunda bu camları takan çocukların %21,5’inde miyopi hiç ilerlememişti; tek odaklı camlarda bu oran %7,4’tü. Aynı çocukların altı yıllık takibinde etkinin sürdüğü, camlar bırakıldığında geri tepme görülmediği ve görme fonksiyonlarının normal kaldığı bildirilmiştir.
Yüksek asferik mercekçikli camlar (HAL; ör. Essilor Stellest)
Camın çevresinde çok sayıda küçük asferik mercekçik bulunur. 8-13 yaş arası çocuklarla yapılan randomize çalışmada bu camlar ilk yılda miyopi ilerlemesini %67, gözün uzamasını %64 azaltmıştır. İki yılın sonunda tek odaklı cam takan çocuklarda miyopi ortalama 1,46 dioptri ilerlerken, bu camları takanlarda 0,80 dioptri daha az ilerlemiştir; üçüncü yılda da etkinin sürdüğü gösterilmiştir. Çalışmada çocuklar camlara uyum sağlamış, görme keskinlikleri etkilenmemiş ve camlar günde ortalama 13 saat kullanılmıştır.
Difüzyon optik camlar (DOT; ör. SightGlass Vision)
Bu camlarda mercekçik yerine, görüntünün kontrastını hafifçe azaltan çok küçük noktalar bulunur. 6-10 yaş arası 256 çocukla yapılan randomize çalışmada, ilk yılın sonunda miyopi ilerlemesi tek odaklı camlara göre %74 daha az olmuştur. Dört yıllık sonuçlarda fark daha küçük ama anlamlı kalmıştır; araştırmacılar, pandemi kısıtlamalarının ikinci ve üçüncü yıllarda etkinliği azaltmış olabileceğini belirtmiştir.
Tüm çalışmalar birlikte değerlendirildiğinde
Toplam 13.315 çocuğun yer aldığı 23 randomize çalışmayı birleştiren 2026 tarihli bir meta-analizde, miyopi kontrol camları tek odaklı camlara göre hem miyopi ilerlemesini hem de gözün uzamasını anlamlı ölçüde azaltmıştır. En güçlü etki yüksek asferik mercekçikli (HAL) ve çoklu segmentli (DIMS) camlarla görülmüş, diğer tasarımların etkisi daha sınırlı ya da değişken bulunmuştur. Cochrane’in 2023 tarihli karşılaştırmalı analizinde de çevresel artı güçlü camların ilk yılda miyopi ilerlemesini anlamlı ölçüde azalttığı, ancak iki yıllık sonuçların çalışmalar arasında tutarsız olduğu belirtilmiştir. Uluslararası Miyopi Enstitüsü’nün (IMI) değerlendirmesine göre de hiçbir yöntem her çocukta %100 etkili değildir; etki çocuktan çocuğa değişir.
Türkiye’den bir çalışma
Ankara’da yapılan geriye dönük bir çalışmada, 5-16 yaş arası 128 çocukta çevresel progresif tasarımlı bir miyopi kontrol camı ile %0,01 atropin damlası, 12 ayda tek odaklı camlara göre miyopi ilerlemesini anlamlı ve birbirine benzer ölçüde yavaşlatmıştır.
Miyopi Kontrol Camları Kimlere ve Nasıl Uygulanır?
- Kimler için: Çalışmalara çoğunlukla 6-13 yaş arası, hafif ve orta derecede miyopisi olan çocuklar alınmıştır. Uygunluk; çocuğun yaşı, miyopi derecesi ve miyopinin ilerleme hızı birlikte değerlendirilerek belirlenir.
- Nasıl kullanılır: Camların etkili olabilmesi için gün boyu, düzenli olarak takılması gerekir.
- Uyum ve güvenlik: Çalışmalarda çocukların camlara uyum sağladığı, görme keskinliğinin etkilenmediği ve ciddi bir yan etki görülmediği bildirilmiştir.
- Takip: Tedavi süresince miyopi derecesi damlalı ölçümle, gözün ön-arka uzunluğu ise özel bir cihazla düzenli aralıklarla, genellikle 6 ayda bir ölçülür.
- Süre: Miyopinin en hızlı ilerlediği çocukluk ve erken ergenlik döneminde yıllarca kullanılır; altı yıllık takipte etkinin sürdüğü gösterilmiştir.
Gözlük dışında miyopi kontrol kontakt lensleri, gece lensleri (ortokeratoloji) ve düşük doz atropin damlası da miyopi kontrolünde kullanılır. Çocuklarda miyopi takibini ve bu yöntemleri Miyop İlerler mi? Çocuklarda Miyopi Artışı Nasıl Kontrol Edilir? yazımızda anlattık.
Sıkça sorulan sorular
Normal (tek odaklı) gözlük miyop ilerlemesini durdurur mu?
Hayır. Standart tek odaklı gözlük camları uzak görmeyi netleştirir ama bilimsel çalışmalar bunların çocuklarda miyopinin ilerlemesini yavaşlatmadığını göstermiştir. Bu nedenle ilerlemeyi kontrol etmek için özel tasarım gözlük camları, kontakt lens, ortokeratoloji veya düşük doz atropin gibi yöntemler gündeme gelir.
Miyopi kontrol gözlükleri nedir, işe yarar mı?
Miyopi kontrol gözlükleri (ör. Hoya MiYOSMART, Essilor Stellest, SightGlass Vision), camın ortasındaki açık alanla uzağı netleştirirken çevresindeki küçük mercekçikler (lenscikler) veya ışığı hafifçe dağıtan noktalarla göze “büyümeyi yavaşlat” sinyali göndermek üzere tasarlanmıştır. İki yıllık randomize çalışmalarda bu camlarla miyopi ilerlemesi tek odaklı camlara göre yaklaşık yarı yarıya azalmıştır. Etki çocuktan çocuğa değişir ve camların gün boyu takılması gerekir. Bu camlar her ülkede bulunmayabilir.
Bifokal ve progresif camlar miyop ilerlemesini yavaşlatır mı?
Bazı özel bifokal camların 8-13 yaş arası çocuklarda tek odaklı camlara göre miyopi ilerlemesini daha iyi kontrol ettiği gösterilmiştir; mekanizması tam anlaşılamamıştır. Progresif (multifokal) camların ve bazı periferal defokus tipi gözlüklerin (ör. Zeiss MyoVision) etkisinin ise çok az ya da olmadığı bildirilmiştir. Bu yüzden gözlük seçimi hekimce, çocuğa göre yapılır.
Miyopi kontrol gözlükleri nasıl çalışır?
Standart camda merkezi görme net olsa da retinanın çevre kısmına gelen ışık retina arkasına düşer; bunun gözü uzatarak (ön-arka çapı artırarak) miyopiyi artırdığı düşünülmektedir. Miyopi kontrol camları ise tam tersini, yani çevresel ışığı retinanın önüne odaklamayı hedefler; bu optik profil göze “büyümeyi yavaşlat” sinyali vererek miyopinin artış hızını azaltmayı amaçlar.
Miyopi kontrol gözlüğü ne kadar süre kullanılmalı?
Miyopinin en hızlı ilerlediği çocukluk ve erken ergenlik döneminde, gün boyu ve genellikle yıllarca kullanılır. Altı yıl süren bir takipte etkinin sürdüğü ve camlar bırakıldığında miyopide ani bir hızlanma (geri tepme) görülmediği bildirilmiştir. Ne zaman bırakılacağına, çocuğun yaşı ve miyopinin ilerleme hızına göre düzenli kontrollerle karar verilir.
Kaynaklar
- Lawrenson JG, Shah R, Huntjens B, et al. Interventions for myopia control in children: a living systematic review and network meta-analysis. Cochrane Database Syst Rev. 2023;2:CD014758.
- D'Andrea L, Rinaldi M, Piscopo R, et al. Efficacy of spectacle lenses for myopia control: a meta-analysis of randomised controlled trials. Br J Ophthalmol. 2026;110(2):125-132.
- Wildsoet CF, Chia A, Cho P, et al. IMI - Interventions for Controlling Myopia Onset and Progression Report. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2019;60(3):M106-M131.
- Lam CSY, Tang WC, Tse DY, et al. Defocus Incorporated Multiple Segments (DIMS) spectacle lenses slow myopia progression: a 2-year randomised clinical trial. Br J Ophthalmol. 2020;104(3):363-368.
- Lam CSY, Tang WC, Zhang HY, et al. Long-term myopia control effect and safety in children wearing DIMS spectacle lenses for 6 years. Sci Rep. 2023;13(1):5475.
- Bao J, Yang A, Huang Y, et al. One-year myopia control efficacy of spectacle lenses with aspherical lenslets. Br J Ophthalmol. 2022;106(8):1171-1176.
- Bao J, Huang Y, Li X, et al. Spectacle Lenses With Aspherical Lenslets for Myopia Control vs Single-Vision Spectacle Lenses: A Randomized Clinical Trial. JAMA Ophthalmol. 2022;140(5):472-478.
- Li X, Huang Y, Yin Z, et al. Myopia Control Efficacy of Spectacle Lenses With Aspherical Lenslets: Results of a 3-Year Follow-Up Study. Am J Ophthalmol. 2023;253:160-168.
- Rappon J, Chung C, Young G, et al. Control of myopia using diffusion optics spectacle lenses: 12-month results of a randomised controlled, efficacy and safety study (CYPRESS). Br J Ophthalmol. 2023;107(11):1709-1715.
- Laughton D, Hill JS, McParland M, et al. Control of myopia using diffusion optics spectacle lenses: 4-year results of a multicentre randomised controlled, efficacy and safety study (CYPRESS). BMJ Open Ophthalmol. 2024;9(1):e001790.
- Cheng D, Woo GC, Drobe B, Schmid KL. Effect of bifocal and prismatic bifocal spectacles on myopia progression in children: three-year results of a randomized clinical trial. JAMA Ophthalmol. 2014;132(3):258-264.
- Akagün N, Altıparmak UE. Myopi-X lenses vs. low-dose atropine in myopia control: a Turkish retrospective study. BMC Ophthalmol. 2025;25(1):220.
